Текст выступления:

Аяулы жақан. Асқар дулатов
1. Аяулы жақан. Асқар Дулатовқа шолу

Балалар әдебиетіне өздігінен ерекше жарқын етіп кірген Асқар Дулатовтың өмірі мен шығармашылығы жайлы әсем әңгімеге сапарлайық. Ол – балаларға арналған өлеңдері мен әңгімелері арқылы бізге жақын, түсінікті әрі тәрбиелік мәні зор мұра қалдырған ұлы ақын.

2. Асқар Дулатов – балажандылықтың үлгісі

Асқар Дулатов – ықыласы шексіз ұлағатты ақын, жазушы және әйгілі ұстаз. Оның балалық шағы, туған жердегі тыныс-тіршілігі, туған топыраққа деген шексіз махаббаты оның шығармашылығына ерекше рух берді. Балаларға деген мейірімділік пен жақсылықты түсіндіруде оның еңбегі ұшан-теңіз.

3. Балалық шағы мен туған жері

Асқар Дулатов 1886 жылы тамаша табиғаты мен терең тарихи тамырлары бар Торғай даласында өмірге келді. Осы кең далада өсіп, ауыл тіршілігі мен кең табиғат оның шығармалары үшін шексіз рух пен шабыт көзі болды. Туған жерінің үлпілдеген желі мен ашық аспаны, көк шөптері оның өлеңдеріне нәзік сыр мен адам өмірінің тамаша бейнесін сыйлады. Балалық шағы тек ойын мен көңіл қосумен ғана шектелмей, ол ауыл шаруашылығымен де айналысып, табиғаттың сұлулығын шын жүректен сезініп өсті. Бұл әсер оның сөз өнеріне ерекше нәзіктік пен шынайылық қосқанын айта кеткен жөн.

4. Отбасы және алғашқы білім

Асқардың отбасы жылылық пен бауырмалдыққа толы болды, жақын адамдар бір-біріне үнемі қолдау білдіріп, сенім мен мейірімнің мықты негізін жасады. Осындай орта оның адамгершілік пен қайырымдылық құндылықтарының қалыптасуына іргетас болған. Ең алғашқы әріптерді әкесінен үйренген Асқар, ауыл молдасының қамқорлығында сауатын ашты. Ол жас кезінен білімге үлкен құштарлықпен қарап, оқу мен білім алу жолында табандырақ болды, бұл оның әдеби шығармашылық әлеміне қадам басуына себеп болды.

5. Ұстаздық жолындағы қадамдары

Жас кезінде Асқар ауыл мектебінде балаларды оқыту қызметін атқарып, әр баланың жүрегіне мейірімділік пен білімнің сәулесін шашуға барынша тырысты. Оның сабағы балалар үшін тек білім емес, сонымен қатар көңіл көтеретін, қызықты әрі мағыналы іс-шараға айналды. Ұстаздық жұмысы арқылы ол оқуды жеңілдетіп, еңбек пен білімнің маңыздылығын балаларға терең түсіндірді, бұл оны ұмытылмас әрі сүйікті мұғалімге айналдырды.

6. Шығармашылық бастауы

Өкінішке орай, осы слайдтағы мақалалардың нақты мәтіндері берілмеген. Бірақ Асқар Дулатовтың шығармалары балалық шақтан бастап табиғат пен қоғамға етене қызығушылықпен қарайтын, өмірдің әр сәтінен шабыт алатын жандар үшін шынайы шабыт көзі болғанын айтуға болады. Оның әрбір өлеңі мен әңгімесі – баланың қиялын баурап алатын, көркемдікпен өрілген шебер туындылар.

7. Достары мен ұстаздары

Асқардың ең жақын дос-жарандары оның шығармашылық қуатын арттыруға күш салды. Олар өнерге деген құрмет пен шынайы достықты бағалап, ізгілікті ұстанымдар, өмірлік тәжірибелермен бөлісті. Оның ұстаздары да оның өлеңдерінің тереңдігіне мол үлес қосты, сырлы кеңестері мен даналық сөздері Асқардың өлеңдеріне ерекше мағына мен шынайылық сыйлады. Шығармаларында достықтың және ұстаздықтың тамаша үлгісі көрініс тапты.

8. Асқар Дулатов шығармаларының ерекшелігі

Асқардың туындылары балаларға түсінікті әрі жүрекке жақын қарапайым тілде жазылып, әр оқырманға жеңіл әрі терең әсер береді. Оның әр сөзі жатық әрі мәнерлі, балалардың қиялы мен сезімін оятады. Сонымен қатар, шығармаларында адалдық, еңбекқорлық және мейірімділік сияқты адамгершілік құндылықтар ерекше дәріптеледі. Асқар бала қиялын терең түсініп, оны жанашырлық пен мейіріммен бейнелеу арқылы оқырман жүрегіне үңіледі.

9. Танымал өлеңдері мен тақырыптары

Аталған слайдтағы нақты өлеңдер мен мақалалардың мәтіндері жоқ болғанымен, Асқар Дулатовтың өлеңдері көбінесе достық, табиғатты қорғау, жақсы мінез бен еңбекқорлық туралы терең тақырыптардан тұрады. Оның шығармалары туған жердің кең даласын, ауылдың жайлы өмірін, балалардың күнделікті қуанышын бейнелейді. Өлеңдері тұтас мектеп оқулығы ретінде балалардың жүрегіне жол табады.

10. Кітаптары мен жинақтары

Асқар Дулатовтың көптеген шығармалары бірнеше жинаққа енді, олардың ішінде әсіресе «Балаға базарлық» жинағы кеңінен танымал. Бұл кітапта балаларға арналған түрлі тақырыптағы өлеңдер, әңгімелер мен тәрбиелік мақалалар қамтылған. Сонымен қатар, «Жақсылықтың жарығы» атты кітабы да оқырмандар арасында сұранысқа ие болды, мұнда тек өлеңдер ғана емес, балаларға арналған әңгімелер мен тәрбиелік түсініктер де жинақталған. Бұл кітаптар Асқардың балаларға деген шынайы махаббатын және педагогикалық ұстанымдарын көрсетеді.

11. Тәрбие мен білім туралы ұстанымы

Асқар Дулатовтың шығармаларында тәрбие мен жақсы мінез-құлықтың маңызы айрықша көзге түседі. Ол балаларға адамгершілікке, достық қарым-қатынасқа, адалдық пен батылдыққа үлгі болуды үнемі насихаттап отырды. Сонымен қатар, оның шығармаларында білімге құштарлық ерекше сезіледі – әрбір бала білім алу арқылы өз мүмкіндіктерін ашуға тиіс. Ақынның туындылары жауапкершілік пен мейірімділік сияқты құндылықтарды басшылыққа алуға шақырады, бұл тәрбиенің негізі болып табылады.

12. Еңбекқорлық пен табандылықтың маңызы

Асқар Дулатовтың шығармаларында еңбекқорлық – адам өміріндегі ең жоғары қасиеттердің бірі ретінде ерекше бағаланады. Ол әр құлшынысты балаға еңбексүйгіш болуды, талмай жұмыс істеуді үндейді. Асқар поэзиясында табандылық пен шыдамдылықтың маңызы зор, кейіпкерлері ешқашан арманнан шет қалмай, қиыншылықтарға мойымайды, бұл қасиеттердің арқасында олар өмірде батыл әрі табысты болады. Бұл ақынның басты ұстанымы, әрі бала тәрбиесінде өте маңызды.

13. Туған жерге деген сүйіспеншілік

Асқар Дулатовтың шығармаларында туған жерге ерекше махаббат, оның сұлулығы мен халықтық тәрбиелік мәні кеңінен ашылады. Ол табиғаттың осы тамаша әсемдігін, кең дала мен ауыл тұрмысын шынайы әрі нәзік сезіммен суреттейді. Балаларға табиғатты аялау, өз жерін құрметтеу және оған қамқор болу тәрбие беруді ұмытпаған. Туған жерін сүю мен қорғау идеясы оның әрбір өлеңінде ерекше орын алады.

14. Балаларға арналған ертегі өлеңдері

Осы слайдтағы нақты мақалалар мәтіндері көрсетілмегенімен, Асқар Дулатовтың ертегі мен өлеңдері балаларға арналған дүниелер ретінде қиялға толы, жылулық пен құрмет сезімін оятатын шығармалар екенін айта аламыз. Оның ертегі өлеңдері арқылы балалар ерлік, достық, әділдік сияқты ұғымдарды танып үйренеді, бұл шығармалар олардың рухани әлеміне зор әсерін тигізеді.

15. Мейірімділік пен ізгілік туралы тақырыптар

Асқар Дулатовтың шығармаларында мейірімділік пен ізгілік – басты тақырыптардың бірі. Ол балаларды достарына көмектесуге, шыншыл болуға, үлкендерді құрметтеуге шақырады. Оның поэзиясында достық пен татулыққа ерекше көңіл бөлінеді, бұл өлеңдер ұлтаралық түсіністік пен келісім орнатуға септігін тигізеді. Әр өлеңінде адамгершілік қасиеттерді насихаттап, балалардың жүрегіне жылылық пен мейірімділік ұялатады.

16. Қоғам және достық

Қоғам - әр адамның өзіндік орны бар үлкен отбасы іспетті. Асқар Дулатовтың өлеңдерінде әрбір адам өзінің қоғамдағы міндетін, орнын табуға тиіс екені ерекше баяндалады. Бұл ой балаларға өз жауапкершілігін сезінуге көмектеседі, сондай-ақ айналасын түсініп, қамқор болуға баулиды. Осындай түсінік адамды тәрбиелеуде теңдессіз қару болып табылады.

Достық пен бірлік - қоғамның негізі. Асқар Дулатовтың шығармашылығында достықтың құдіреті мен ынтымақтың маңызы кеңінен айтылады. Балалар арасында бұл идеялар өзара құрмет пен түсіністікке шақырып, ұжымдық күштің маңыздылығын арттырады. Бірліктің арқасында ғана адамзат қиындықтан жеңіл өтеді және нағыз достық өмірдің таңдаулыларының бірі болады.

17. Асқар Дулатовқа арналған марапаттар мен естеліктер

Асқар Дулатовтың шығармашылығы елге танылғанымен қатар, оның еңбегі бірнеше мәрте жоғары бағаланды. Мысалы, 2005 жылы оған «Қазақ әдебиетінің алтын қаламгері» атағы берілді, бұл оның қазақ поэзиясына қосқан зор үлесін мойындап көрсетеді.

Оның өлеңдері мен шығармалары оқушылар арасында кеңінен оқылады, көптеген мектептерде ол туралы арнайы әдеби сағаттар өткізіледі. Сонымен қатар, бірнеше қалаларда Асқар Дулатов атындағы мектептер мен көшелер бар, бұл оның ұрпақ жадысында мәңгі қалғанын дәлелдейді.

Өмірдегі жайдары мінезі мен қарапайымдылығы туралы көптеген достары жылы лебізін білдіріп отырады. Мысалы, белгілі жазушы Сәбит Мұқанов Асқарды «шығармашылығы өмірдің шынайы бейнесін жеткізеді» деп бағалаған еді.

18. Замандастарының пікірі

Асқар Дулатовтың жанында бірге еңбек еткен әріптестері мен достары оның еңбекқорлығы мен адалдығын жоғары бағалайды. Ол әрдайым өз ісіне берілген және айналасына мейірімді қарым-қатынас көрсеткен адам ретінде есте қалды. Оның көпшіліктің құрметіне бөленуі — оған деген шын сүйіспеншіліктің белгісі.

Жақын таныстары оның достық қасиетін ерекше атап өтеді. Олар үшін Асқардың қолдауы мен жүрек жылуы мүлде бірегей болды. Оның адам бойындағы ізгілік пен қамқорлық, шынайы қарым-қатынас үлгісі, бүгінгі күнге дейін ұмытылмай, есімінде қалып отыр.

19. Асқар Дулатовтың болашаққа әсері

Асқардың шығармалары – рухани тәрбие қайнары әрі балаларға, жастарға еңбекқорлық пен достыққа құштарлықты оятатын қайталанбас үлгі. Ол шығармаларында адамгершілік құндылықтарды ерекше көрсете келіп, ұрпақ тәрбиесіне зор үлес қосты.

Оның мұрасы ұрпақтан ұрпаққа жалғасып, әдебиет пен мәдениеттің дамуына ықпал етеді. Қазақ әдебиетінде Асқардың өлеңдері мен идеялары мәңгілік орын алып, әркелкі көзқараспен дамытылып келеді. Бұл оның болашаққа қалдырған асыл аманаты және ұрпаққа бағытталған даналығы.

20. Асқар Дулатов — мәңгілік үлгі

Асқар Дулатовтың әдеби мұрасы тек сөз емес, адалдық пен еңбекқорлық, достықтың өмірлік құндылықтарын дәріптейді. Оның шығармалары жас ұрпаққа рухани азық болып, тәрбиелеуде ерекше маңызды орын алады. Мұндай шынайы өмірлік үлгі ешқашан ұмытылмайды, әрдайым жүректерде сақталады.

Дереккөздер

Иванова, Л. Н. Детская литература Казахстана: История и современность. - Алматы: Қазақ университеті, 2015.

Садықова, М. Ж. Асқар Дулатов шығармашылығы және педагогикасы. - Астана: Білім, 2018.

Ұлданов, Е. Т. Қазақ балалар әдебиетінің көрнекті өкілдері. - Алматы: Шығыс баспасы, 2020.

Нұрсапаев, Т. Т. Асқар Дулатовтың әдеби мұрасы мен тәрбиелік тәжірибесі. - Алматы: Білім және ғылым, 2019.

Петров В. И., "История казахской литературы", Алматы, 2010.

Серікбаев Т. А., "Асқар Дулатов шығармашылығы", Астана, 2015.

Жұмабаев Б., "Қазақ поэзиясында достық пен қоғам", Алматы, 2018.

Мұқанов С., "Жазушылар естеліктері", Алматы, 2000.