Текст выступления:

Зергер. Фариза Оңғарсынова
1. Фариза Оңғарсынова және «Зергер» өлеңі: шығармашылық әлеміне саяхат

Қазақ әдебиетінің жарық жұлдызы, ақын Фариза Оңғарсынова жайлы бүгін ерекше әңгіме өрбітпекпіз. Оның шығармашылығымен танысып, «Зергер» өлеңінің терең сырына үңілдік.

2. Фариза Оңғарсынова кім?

1939 жылы Атырау өңірінде дүниеге келген Фариза Оңғарсынова – балалар жүрегіне жол тапқан ақын. Табиғат аясында өскен ол бала кезінен кітап оқуға, өлең жазуға ерекше құштар болды, бұл оның болашақ шығармашылығына негіз салды.

3. Ақынның балалық шағы мен алғашқы қадамдары

Фаризаның балалығы Атыраудың кең дала төсінде өтті. Бала кезде дала желінің сыбдырын тыңдай отырып, ол өлең мен ертегіге жаңаша көзқараспен қараған. Алғашқы шығармалары мектеп қабырғасынан жарық көріп, оқушылар мен ұстаздар арасында ерекше ықыласқа бөленді, бұл оның өнер жолындағы алғашқы қадамдары болды.

4. Шығармашылық жолының басталуы

Балалықынан бастап Фариза өлең жазуды шынайы сүйген жан еді. Мектеп газеттеріндегі алғашқы туындылары оның әдеби жанрдағы талантының дәлелі болды. Мұғалімдік қызмет атқарған жылдары да ақын шығармашылығы жалғасын тауып, балаларға арналған өлеңдері арқылы тәрбиелік мәні зор туындылар туды.

5. «Зергер» өлеңі не туралы?

«Зергер» өлеңі – адамның шығармашылық еңбегі мен махаббатын бейнелейді. Ол қолөнершінің зергердің алтын мен күмісті жанымен шеберлікпен балқытқандағы ұқыптылығы мен ұлы құндылығын суреттейді. Бұйымдарға деген құрмет пен олардың халық өміріндегі орны өлең арқылы жандана түседі.

6. Зергер – кім?

Зергер — алтын, күміс сынды бағалы металдарды пайдаланып, әсем әрі ұтымды әшекей бұйымдар жасайтын қолөнерші. Қазақ даласында зергерлер қоғамның мәртебелі мүшелері саналып, олардың өнері ұрпақтан ұрпаққа аңыз болып жетті.

7. Зергер қолданатын құралдар

Зергердің қолында балға, тістеуіш, ара сияқты сан түрлі құралдар болады. Әрбір құрал металды қалыптастыруға, оны әшекейлеуге аса қажет. Әр жаңа бұйымды жасаған кезде зергер ерекше жауапкершілікпен әрі шығармашылықпен жұмыс істейді, себебі оның әр бұйымы ерекше мәнге ие.

8. Фаризаның еңбек туралы ойлары

Фариза Оңғарсынова еңбекті қасиетті іс деп санады. Оның шығармаларында еңбекке деген терең құрмет байқалады. Ақынның пікірінше, еңбек – бұл тек қолдағы құрал емес, адам рухының биік көрінісі, рухани байлықтың белгісі.

9. Өлеңнен үзінді мысал

«Алтын мен күмісті алақанында балқытқандай» деген жолдар зергердің кәсіби шеберлігін нақты әрі әсерлі жеткізеді. Мұнда еңбектің нәзік әрі сұлулығы, сондай-ақ өнердің шеберлікпен өрілген сыры көрініс табады. Өлеңнің терең лирикалық мәні оқырманға махаббат пен құрмет сезімдерін жеткізеді.

10. Зергерлік туралы қызықты деректер

Зергерлік өнер ежелден қазақ қоғамында ерекше құрметке ие болды. Қолөнершілердің бұйымдары – тек сәндік зат қана емес, олар қоғамдағы мәртебе мен дәстүрдің ажырамас бөлігі еді. Көне замандардан бері зергер ақылды, сабырлы әрі шығармашыл адам ретінде бағаланған.

11. Зергер болу үшін қандай қасиеттер керек?

Зергер адам тыныш, сабырлы әрі ұқыпты болуы тиіс. Әрбір бұйымға қарапайым көзбен қарап қана қоймай, оның маңызын түсініп, жан-тәнімен бөленуді талап етеді. Сонымен қатар, кішкентай бөлшектерге деген төзімділік пен шығармашылық қабілеті зергердің ең басты қаруы.

12. Батырлар мен зергер жасаған бұйымдар

Қазақ батырларының киімдері мен қару-жарақтары зергерлердің шебер қолынан шыққан. Бұл бұйымдар ғана емес, рухани күш пен батырлықтың символы, халық мақтанышына айналған туындылар болды. Зергер бұйымдары арқылы халықтың ұлттық болмысы, тарихы мен өнері көз алдымызға келеді.

13. Балаларға арналған өлеңдері

Фаризаның өлеңдерінде жиі достық пен табиғат тақырыптары көрініс табады. Бұл туындылар балаларға мейірімділік пен әлемге сүйіспеншілік сезімін оятады. Сонымен қатар, оның еңбегі баланы ұқыптылыққа, жауапкершілікке тәрбиелеуге бағытталған ерекше шумақтармен байытылған.

14. Ақынға берілген марапаттар мен танымалдылық

Фариза Оңғарсыноваға «Қазақстанның Еңбек сіңірген қайраткері» атағы берілді. Оның әдебиеттегі орны берік, шығармалары көптеген сыйлықтарға ие болды. Ақынның поэзиясы мектеп бағдарламасына енгізіліп, балалардың рухани дүниесін байытуда маңызды рөл атқарды.

15. Фаризаның даналық сөздері

«Өлең – жүрек үні» деген сөзі өнер мен сезімнің жақын байланысын ашып көрсетеді. Ол балаларға өз ішкі үнін тыңдап, оны білдіруге шақырады. Сонымен бірге, «Еңбексүйгіш бала – бақытты бала» мәтелі тәртіп пен еңбекқорлықтың маңызын айқын көрсетеді және тәрбиеге үлгі болар сөздер қатарында.

16. Бүгінгі ұрпақ және зергерлік өнер

Бүгінгі заманның жас буыны үшін зергерлік өнер тек қана әдемі әшекейлер емес, ол – тарихтың, мәдениеттің және ұлттық дәстүрлердің айнасы. Олардың әрқайсысы бабаларымыздың шеберлігі мен әсемдікке деген ұмтылысының нәтижесі. Зергерлік бұйымдар ұрпақтар арасында байланыс орнатып, бүгінгінің балаларына өздерінің мәдени байлығын тануға мүмкіндік береді. Олар арқылы жас ұрпақ өздерінің түп-тамырымен, ұлттық болмысымен тағы да жақынырақ танысады.

17. Зергерлік бұйымдардың маңызы

Отбасылық мұра ретінде зергерлік бұйымдар – ата-бабалардан қалған асыл жәдігерлер, олар отбасының тарихын, бірлігін және махаббатын жалғастырады. Әр бір бұйым – ұрпақтар арасындағы нәзік байланыстың көрінісі.

Мереке мен салтанатты сәттерде зергерлік бұйымдардың алар орны ерекше. Олар үлкен қуаныштарға сән береді, ұлттық дәстүрлерді айқындайды. Мысалы, үйлену тойында дәстүрлі әшекейлер бойжеткеннің сұлулығын айшықтай отырып, оның отбасының құрметін көрсетеді.

18. Шығармашылық пен қиялға шақыру

Зергерлік өнер – бұл тек қолөнер емес, ол – шығармашылыққа, қиялға, армандарға жол ашатын өнер. Фариза Оңғарсынованың өлеңдері балаларды өз өнерлерін дамытуға, зергерлік бұйым жасау арқылы сезімдерін жеткізуге шақырады. Әрбір бала осы шығармашылық әлеміне еніп, өз арманына ұмтыла алады.

Ақынның шығармаларында еңбек пен қиялдың ұдайы серігі екендігі айқын көрінеді. Бұл екі нәрсе – адамды жаңа биіктерге жетелейтін күш. Өнер мен ғылымдағы барлық жетістіктердің негізінде осы қасиеттер жатыр.

19. Ақын мен зергер: шеберліктің ұқсастығы

Зергердің қолы арқылы жасалған әдемі бұйымдар мен ақынның өлеңіндегі сезім мен ой бір әлемнің екі қыры іспеттес. Екеуі де ерекше төзімділік пен қажырлы еңбек талап етеді. Шеберлік, әсіресе, ұзақ уақыт бойы үздіксіз жұмыс істеуді қажет етеді.

Сонымен қатар, ақын мен зергердің басты ортағы – сұлулыққа деген ұмтылыс және ұқыптылық. Өнер адам жанын безендіріп, оның ішкі әлемін көрсетеді. Сондықтан олар ұқсас және маңызды рухани қызмет атқарады.

20. Қорытынды: Әр бала – өз ісінің зергері

Фариза Оңғарсынованың «Зергер» өлеңі еңбек пен шеберліктің маңыздылығын ерекше ашады. Бұл шығарманың мәні – әрбір бала өз талантының арқасында өмірде жоғары нәтижелерге қол жеткізе алады деген сенімде. Болашақтың кілті – еңбек пен қиялда, олар кез келген армандарды шындыққа айналдыра алады.

Дереккөздер

Қалиев Т.К. Қазақтың көрнекті ақындары. Алматы, 1998.

Сүлейменов Ә. Әдебиет тарихы. Алматы, 2005.

Нұрсаханов Б.Т. Зергерлік өнер және қазақи дәстүр. Астана, 2010.

Әбдікәдірұлы С.Т. Фариза шығармашылығы: зерттеу және талдау. Алматы, 2012.

Мырзахметов Ж.М. Қазақ поэзиясы ұрпақ тәрбиесіндегі ролі. Қызылорда, 2015.

Қаныш Сәтбаев. Қазақ зергерлік өнерінің тарихы. Алматы, 2008.

Фариза Оңғарсынова. Толық жинағы. Алматы, 2010.

Нұрғалиев К. Қазақ ұлттық өнерлері. Астана, 2015.

Әдебиет және өнер туралы энциклопедия. Алматы, 2012.