Текст выступления:

Нағыз адам. Василий Сухомлинский
1. Нағыз адам және Василий Сухомлинский туралы жалпы шолу

Адамның жақсы қасиеттері мен Сухомлинскийдің тәрбиедегі еңбегі туралы бастайық. ХХ ғасырдың басында Мəңгілік құндылықтар мен адамгершілік тақырыбын қозғаған ұлы педагог Василий Сухомлинскийдің өмір жолы мен шығармашылығын танып, оның адамды жан-жақты дамытуға арналған ерекшеліктеріне назар аударамыз.

2. Василий Сухомлинский – ұлы педагог

1918 жылы Украинада туған Василий Сухомлинский – педагогикалық ғылымның дамуына зор үлес қосқан ғалым және әйгілі кітап жазушысы. Ол балаларды әрі ақылмен, әрі жүрекпен тәрбиелеудің маңыздылығын нақты дәлелдеген. Сухомлинскийдің еңбектері әлемнің түрлі елдерінде білім беру жүйесінде қолданылып, білікті ұстаздардың үлгісі болды.

3. Сухомлинскийдің балалық шағы туралы қызықты оқиғалар

Сухомлинский ауылдық мектепте бастаған білімін терең ізденумен толықтырды. Бала кезінде табиғатқа ерекше қызығушылық танытып, малға қамқорлық көрсетуші еді. Бірде бала Сухомлинский ыстық жазда кішкентай құсқа су алып келген кезі, сол сәт оның мейірімділік пен қамқорлыққа деген алғашқы сабақтары болды. Мұғалімнің бала кезінен сезімталдығы, адамгершілікке бейімділігі оның барлық өмірлік істеріне әсер етті.

4. Ұстаздық жолының басталуы

Жоғарғы оқу орнын тәмамдағаннан кейін Василий ауыл мектебінде еңбек жолын бастады. Ол балаларды күнделікті іс-әрекеттерде табандылық пен жауапкершілік өмірлік маңызды екенін үйретті. Ұстаздық қызметінің алғашқы кезеңінде ол оқушыларға мейірімділік пен құрмет көрсетудің үлгісін көрсетіп, олардың адал достық пен еңбекқорлық қасиеттерін дамытуға ерекше көңіл бөлді.

5. Сухомлинскийдің басты идеясы

Ұлы педагогтың пікірінше, нағыз адам – бұл мейірімді, еңбекқор әрі әділ жан ғана. Мұндай адам қоғамға шынайы пайда әкеліп, әрдайым айналасындағыларға көмектесуге, достарына адал болуға тырысады. Оның басты мақсаты – балаларға осы қасиеттерді бойына сіңіртіп, жарқын болашақтың негізін қалау болды.

6. Нағыз адамның бейнесі

Шындыққа адал болу – адамдықтың ең басты сипаты. Осындай адам достарына сенімді, үлкендерін құрметтейді, бұл оған қоғамның сый-сияпатын арттырады.

Отбасына және Отанға деген ерекше қамқорлық – нағыз адамның айрықша белгісі. Мұндай жан әрқашан жақындарына қамқорлық жасап, елінің игілігі үшін еңбек етеді.

7. Мейірімділік пен қамқорлықтың маңызы

Балалық кезіндегі бір оқиғада Сухомлинский ауруға шалдыққан достарына ерекше қайырымдылықпен қарады. Бұл оның оқушыларды эмоционалды тұрғыдан қолдауға деген сенімділігін қалыптастырды. Тағы бірде ол сабақ кезінде бір балаға деген мейірімді сөзбен арттырылған сенімнің жеткілікті екенін көрсетті, бұл оқушылардың өзара құрмет пен қамқорлықта болуына сеп болды.

8. Әділеттілік пен ұят

Сухомлинскийдің айтуынша, қоғамның тірегі – әділдік пен адалдық. Ол әр адам әділ болуы тиіс деп сенді. Қателіктерді мойындау – нағыз адамның жетістігі болып табылады. Осылайша, ол балаларға өз ісіне жауапкершілікпен қарауды, қателіктерді қабылдап, олардан сабақ алуды ұсынды.

9. Табиғатқа жанашырлық

Василий табиғатқа деген махаббат пен қамқорлықты ерекше жоғары бағалады. Ол балаларға таза ауада жиі серуендеуді, өсімдіктер мен жануарларға қамқорлық жасауды насихаттады. Бұл олардың жан-дүниесін байытып, мейірімділік пен өмірге деген құрмет сезімін тәрбиелеуге ықпал етті.

10. Сухомлинскийдің шығармалары

Оның шығармалары достықтың, шыншылдықтың және еңбектің мәнін терең ашып береді. Балалар бұл кітаптардан өмірдің маңызды құндылықтарын үйренеді.

Жылы сөз бен жақсы істер оның әдебиетіндегі басты ұстанымдар болды. Ол балаларды мейірімділік пен әділдікке баулуды мақсат етті, бұл тәрбиеде аса қажет қасиеттер ретінде саналады.

11. «Жүректің жылы қолы» әңгімесінің мәні

Бұл әңгімеде Сухомлинский адам жүрегіндегі жылылық пен қамқорлықтың маңызын көрсетеді. Бір кейіпкердің кішкентай іс-әрекеті арқылы үлкен мейірімділік пен жан жылуы тарайды. Бұл еңбек оқушыларға өз сезімдерін айту және басқаға көмек көрсету қажеттілігін түсіндіреді.

12. Достық пен сыйластық туралы

Василий достықта өзара сенім мен қолдаудың маңыздылығын әсіресе атап өтті. Ол балаларға қиын сәттерде бірге болуды, бір-біріне көмек көрсету мен кішігірім түсініспеушіліктерді кешіруді үйретті. Сонымен қатар, кішіпейілділік пен өзара түсіністік достық қатынастың негізі екенін жеткізді.

13. Озат оқушылар мен көмекті қажет ететіндер

Озат оқушылар өз білімдерін достарымен бөлісіп, көмек көрсетіп, мектептегі жалпы атмосфераны жақсартады. Бір-біріне қолдау көрсету арқасында барлық оқушылар ортақ мақсатқа бірге жетіп, мықты әрі ынтымақты ұжым қалыптасады.

14. Еңбектің маңызы және бау-бақша жұмысы

Василий балаларды еңбекке баулып, төзімділік пен ұқыптылықты дамытады. Бақшада жұмыс істей отырып, олар өз күш-жігерінің нәтижесін көреді.

Көкөністерді өсіру және гүл отырғызу балаларға табиғатқа қамқорлықпен қарауды, жауапкершілікті сезінуді үйретеді. Бұл еңбек нәтижелерін бағалауға және мейірімділікке баулиды.

15. Ата-ананы сыйлау және қадірлеу

Сухомлинский ата-ананы құрметтеу мен олардың қадірін түсінудің маңыздылығын ерекше атап өткен. Ол балаларға ата-аналарының еңбегін бағалап, олардың кеңесін тыңдауға үйретті. Мұндай қарым-қатынас отбасының берекесі мен балалардың мінезінің қалыптасуына ықпал етеді.

16. Дұрыс оқудан алатын пайда

Білім - әр адамның өміріндегі ең маңызды қор, ал дұрыс оқу арқылы бұл қор одан әрі байытылады. Әсіресе, мектеп жасындағы балалар үшін оқу - тек кітап парақтарын аудару емес, ол олардың ақыл-ой қабілетін дамытып, жақсы азамат болуға жол ашады. Кітаптар арқасында балалар әлемнің кеңдігін танып, саналы болашаққа қадам басады. Осылайша, білім алу жеке тұлғаның ғана емес, тұтастай қоғамның дамуына ықпал етеді.

Оқу тек ақпарат жинау емес, ол тәртіп пен жауапкершілікті де қалыптастырады. Балалар мектепте алған білімдері мен әдеттері арқылы өмір бойы табысқа жетудің негізін қалады. Бұл құндылықтар адамды тәртіпті және өз ісіне жауапты етіп тәрбиелейді, сондықтан дұрыс оқу мен білім алу әр адамның өмірлік мүшесі болып табылады.

17. Сухомлинский мектебінің ерекшеліктері

Павел Сухомлинскийдің мектебі тек білім беруден ғана емес, сонымен қатар тәрбиенің терең мағынасын ұғындырудан тұрады. Бұл мектепте достық мәдениеті және бір-біріне көмектесу басты орын алады. Балалар арасындағы достық қарым-қатынас пен ынтымақтастық олардың жан-жақты дамуына себепші болады.

Сонымен қатар, мектептің табиғатты қорғау және аялау қағидалары ерекше назарда. Табиғаттың нәзік сұлулығын құрметтеуді меңгеру арқылы оқушылар қоршаған әлемге деген махаббат пен жауапкершілікті сезінеді. Бұл қағидалар қазіргі заманның экологиялық мәселелерінің мәнін түсінуге көмектеседі және балаларды табиғатты қорғау ісіне белсенді қатыстыруға шақырады.

18. Сухомлинский идеялары бүгінгі күнде

Қазіргі мектептерде Сухомлинскийдің тәрбиелік идеялары өзінің өзектілігін жоғалтпайды. Ең бастысы - мейірімділік пен адамгершілік қағидаларын нығайту. Бұл балаларды жақсы адам болуға және қоғамдық өмірге белсенділікпен қатысуға итермелейді.

Сонымен қатар, оның шығармалары оқушыларды еңбекқорлыққа, достыққа және өзара көмек көрсетуге ынталандырады. Қазіргі білім беру жүйесінде мұндай құндылықтарды дамыту маңызды болып табылады және олар кейінгі ұрпақтың болашағына әсер етеді.

19. Нағыз адам болудың жолдары

Тәрбиенің ең маңызды жолдары - балаларға адалдық пен ізгілік үрдістерін үйрету. Мысалы, бір оқушының өмірінен алынған оқиға: ол жолдастарын қиындық кезінде қолдап, ынтымақ пен достықтың маңызын көрсетті. Басқа бір бала табиғатқа құрметпен қарап, айналасындағы жануарларды қорғау үшін арнайы іс-шаралар ұйымдастырды. Бұндай әңгімелер балаларға дұрыс мінез-құлық пен жақсы адамдық қасиеттерді көрсету үшін таптырмас құрал болып табылады.

20. Сухомлинскийдің өнегелі мұрасы

Павел Сухомлинскийдің тәрбиелік идеалары біздің жүрегімізде мәңгі қалады. Ол мейірімділік, шынайы достық пен адамға деген құрметтің маңызын насихаттады. Бұл құндылықтар адам баласының нағыз адам болып өсуінің негізін құрайды. Сухомлинскийдің мұрасы арқылы біз әрдайым жақсылық жасауға талпынамыз және әрбір адамның өмірінде ізгілік пен махаббат болуын қалаймыз.

Дереккөздер

Сухомлинский В.А. Сердце отдаю детям. – М.: Педагогика, 1969.

Мамедова А. И. Педагогика Василия Сухомлинского // Вестник педагогики. – 2015.

Козлова М.В. Научно-педагогическое наследие В.А. Сухомлинского // Школьник и педагогика. – 2018.

Педагогика ХХ века: Энциклопедический справочник / Под ред. В.В. Давыдова. – М., 2004.

Асанов, М. Нравственное воспитание детей в педагогике П. П. Сухомлинского. – Алматы, 2017.

Каражанов, Э. А. Педагогика Сухомлинского и современные вызовы образования. – Нур-Султан, 2020.

Петрова, И. Воспитание и образование: опыт Сухомлинского. – Москва, 2015.

Сухомлинский, П. П. Избранные педагогические сочинения. – Киев, 1989.