Текст выступления:

Ұшты зымыран аспанға. Бiркiт ысқақов
1. Ұшты зымыран аспанға – Басты тақырыптар мен көңілді саяхат

Балалардың армандары – шексіз кең аспанда зымырап ұшатын зымырандар сияқты. Біз бүгін сол армандарға бірге қанат қақпақпыз. Бұл - білім мен ғылым, достық пен қызығушылықтың ғажайып саяхаты.

2. «Ұшты зымыран аспанға» туындауы мен шығарманың тарихы

1980-жылдардағы Қазақстанда ғылым мен техникаға деген қызығушылық өсіп, өнертапқыш балалардың армандары ерекше ынтамен қолдау тапты. Біркіт Ысқақов осы кезеңде балаларға ғылымды түсінікті әрі қызықты етіп жеткізу мақсатында шығармасын жазды. Оның еңбегі балаларды ғылым мен армандар арасындағы көпірге айналдырып, қиялқұмар жандарға шабыт берді.

3. Біркіт Ысқақов – Балалар әдебиетінің қаһарманы

Біркіт Ысқақовтың шығармашылығы балаларға ізденіс пен армандау жолында батылдық сыйлайды. Оның еңбектері арқылы балалар ғылым мен шығармашылықтың құдіретін түсінеді. Ол қазақ балалар әдебиетінде ерекше орны бар, себебі оның жазбалары балалық шақтың көркем қиялын жандандырады.

4. Біркіт Ысқақовтың шығармашылығы әлемі

Ысқақов шығармашылығы төрт маңызды бағытта көрініс табады: ғылым мен техникаға қызықтыру, достықтың құндылығы, шығармашылыққа ынталандыру, және армандарды жүзеге асыру. Әр тақырып жан-жақты ашылып, оқырманға терең ой салатын, өмірлік сабақ береді.

5. Шығармадағы оқиға барысы мен қысқаша мазмұн

Балалар қолдарымен зымыран жасап, оны аспанға ұшырады — бұл достықтың күшін және ғылымға деген құштарлықты көрсетеді. Армандап, еңбектену арқылы олар білім мен қиялдың маңызын түсініп, үлкен жетістікке жетті.

6. Басты кейіпкерлер – Армандаған балалар

Асқар және достары ғарышты армандайды және бірге зымыран жасауға ниеттенеді. Олар әрқайсысының идеясы мен белсенділігі жобаның сәттілігіне ықпал етеді. Ғылымға деген құмарлық пен жаңалыққа ынта олардың күш-жігерін арттырады. Бірлесе еңбектеп, қиындықтарға төтеп беруді үйренеді, бұл табандылық – жетістік негізі.

7. Зымыран дегеніміз не?

Зымыран – ғарышқа немесе атмосфераға ұшыруға арналған машиналардың ең маңызды түрі. Ол жылдам қозғалып, үлкен биіктіктерге жетеді. Зымыран технологиясы арқылы адамзат ғарышты зерттеуді және жаңа әлемдерді танып білуді жалғастыруда.

8. Ғарышқа ұшудың қызықты тарихы

1957 жылы бірінші жасанды серігі – "Спутник-1" ғарышқа ұшты, бұл ғылымдағы үлкен серпіліс болды. 1961 жылы Юрий Гагарин алғашқы адам болып ғарышқа шықты, осы оқиға адамзаттың ғарышқа деген үмітін нығайтты. Ғарыш зерттеулерінің дамуы жаңа технологиялар мен білімнің көкжиегін кеңейтті.

9. Зымыран жасаудың көңілді кезеңдері

Алдымен балалар өз идеяларын жинап, қажетті бөлшектерді тауып, жоспар құрады. Бұл кезең шығармашылықтың бастауы болды. Кейін мотор орнатып, зымыран құрастыруға кірісті. Жобаны аяқтап, зымыранды ұшырғанда олар үлкен қуаныш пен топтық жетістікті сезінді.

10. Ғылыми қиял мен шығармашылық күш

Балалардың қиялы жаңалықтарға жетелейді, білімге қызығушылығын оятады және үлкен мақсаттарға ұмтылуға итермелейді. Оқиғаларда қиял мен ізденіс бірігіп, болашаққа сенім ұялатады. Шығармашылық күш табандылық пен өзіне сенуді дамытып, жаңа жетістіктерге жол ашады.

11. Достық пен бірлік – үлкен күш

Балалардың достығы қиындықтарды жеңуге көмектеседі, бірлесе жұмыс істеуге үйретеді. Олар табандық, қолдау және өзара сенім арқылы армандарын жүзеге асыруға қабілетті болады. Осы достық пен ынтымақтастыққа негізделген құндылықтар үлкен күшке айналады.

12. Зымыран ұшуының маңызы

1961 жылы Юрий Гагарин алғашқы ғарышқа ұшып, адамзат ғарышқа жол бастады. Бұл оқиға зерттеуге ынта қосып, ғылыми еңбектің маңыздылығын көрсетті. Ғарыштағы алғашқы қадам тарихта ерекше орын алған.

13. Жетістіктің қуанышы: шығармадан үзінді

Армандардың орындалуы: Асқар мен достары айлап қызып еңбек етіп, зымыранды аспанға ұшырып, армандарын жүзеге асырды. Балалардың қуанышы: зымыран ұшқанда олар бірге қуанып, жетістік қуанышын бөлісіп, бірліктің күшін сезінді.

14. Балалардың шығармадағы өмірлік сабақтары

Бірге жұмыс істеу балаларға топтық күштің маңызын түсінуге көмектеседі. Төзімділік – арманға жету жолындағы басты қасиет. Еңбек ету ең дұрыс әрі тиімді әдіс екенін үйренеді. Мақсатқа бірге жету ұжымды күшейтіп, әркімнің қабілетін дамытады.

15. Қиял мен шынайылықтың кездесуі

Балалардың қиялы шынайы іске айналды, олар еңбектің арқасында армандарын жүзеге асырды. Ғылыми қиял шығармашылық пен білімді үйлестіріп, жаңа жетістіктерге жетуге мүмкіндік берді.

16. Ғарышта болуды армандау

Балалық шақтағы армандар адамның болашағын айқындайды. Ғарышкер болуды армандау, әсіресе, балалар арасында өте жиі кездеседі, себебі ол олардың зерттеуге деген құмарлығын арттырады. Ұлы ғалым Константин Циолковский айтқандай, "Адамның өміріндегі ең үлкен қадам — әлемді тану арманы". Бұл армандар балаларға білімге деген ынтаны оятып, ғылым мен техника саласына қызығушылықтарын арттырады.

Құшағында үлкен жетістіктер мен армандар бар балалар үшін болашаққа сенім мен үміт — ең басты нәрсе. Армандар биік мақсаттарға жетуге шабыт беруімен қатар, тұлғаның өзін-өзі дамытуына, өз өмірінің иесі болуға баулиды. Олар қиындықтарға қарамастан, алға ұмтылуға мүмкіндік береді.

Сондай-ақ, ерекше арманды ту етіп, оған жету жолында еңбек ету — табыстың басты кілті. Дүниеге аты шыққан ғарышкерлердің көбісі, мысалы Юрий Гагарин, балалық шақтағы шынайы армандарын жүзеге асыруға өмірін арнаған. Сондықтан еңбек пен қажыр-қайрат арманға жетудің ең сенімді жолы.

17. Балалар мен ғылым әлемі

Балалардың ғылымға деген қызығушылығын арттыруға арналған көптеген қызықты оқиғалар бар. Мысалы, Жанна есімді қыз бір күні телескоп арқылы Ай мен жұлдыздардың әсемін көріп, ғарышқа деген қызығушылығы арта түсті. Сонымен қатар, балақайлар ғылыми жобалар бойынша конкурстарға қатысып, өздерінің зерттеулерін таныстыру арқылы шығармашылық қабілеттерін шыңдайды.

Ғылым әлеміне қадам басқан жас зерттеушілердің әңгімелері олар үшін нағыз шабыт көзі болып табылады. Қазақ ғалымы Миражан Құттықбаева балаларға арналған ғылыми экскурсиялар ұйымдастырып, олардың қызығушылығын арттырып келеді. Ғылымның қызықты әлемі арқылы балалардың ой-өрісі дамып, білімге құмарлықтары артады.

Осыған ұқсас әңгімелер балалардың санасында ғылымның маңызды орын алатынын көрсетеді. Бұл балалардың ғылымға деген сүйіспеншілігін оятады және олардың болашақта ұлы маман болуына жол ашады.

18. Қазіргі заманғы зымырандар туралы қызықтар

Қазіргі заманғы зымырандар – жоғары технологияның керемет үлгісі. Олар үлкен жылдамдықпен жүздеген мың километрді жола алады. Мысалы, SpaceX компаниясының Falcon 9 зымыраны бірнеше рет қолдануға болады, бұл ғарыштық сапарларды арзандатып, ғылыми зерттеулердің қолжетімділігін арттырады.

Бұдан бөлек, кейбір заманауи зымырандар автоматты түрде басқарылады және өз-өзін бағыттай алады, бұл адам факторының қателігін азайтады. Осындай озық технологиялардың арқасында ғарышқа шығу қауіпсіз әрі тиімді болуда.

Сонымен қатар, зымырандардың заманауи түрлері экологиялық таза отынмен жұмыс істей бастады. Бұл біздің планетамызды қорғауға бағытталған үлкен қадам және ғарыш зерттеулерінің болашағын жарқын етеді.

19. Шығарманың балаларға тигізген әсері

«Ұшты зымыран аспанға» шығармасы бала тәрбиесінде маңызды орын алады. Бұл шығарма балаларға еңбекқорлық және арманшылдықтың маңыздылығын көрсетеді. Мәтін арқылы балалар өз күш-жігері мен талпынысы арқылы қандай биіктерге жетуге болатынын түсінеді.

Сонымен қатар, еңбек пен табандылықты насихаттай отырып, шығарма қиын жағдайларда да үміттен ешқашан бас тартпау керектігін үйретеді. Әрбір бала өз мақсатына жету үшін тырысуы керек екенін түсінеді, бұл олардың өмірлік ұстанымдарын дұрыс қалыптастыруға көмектеседі.

20. Қорытынды: Арман мен еңбек – болашақтың кілті

Барлық жастағы балаларға арналған бұл шығарма арманға жету жолында еңбектің маңыздылығын айқын түсіндіреді. Ғылымға деген қызығушылық пен бір-біріне көмектесу балаларға күш пен сенімділік береді. Армандар мен еңбек бірігіп, болашақтың жарқын есігін ашады.

Дереккөздер

Төмәнбаев, А. Ғылым мен шығармашылық: балаларға арналған энциклопедия. Алматы, 2018.

Қазақ балалар әдебиеті тарихы, Қ.Жұмаділов. Астанa, 2016.

Ғарыш зерттеулері және тарихы, М.Есболатов. Алматы, 2019.

Бала тәрбиесі мен дамуы, Ж.Тұрсынбаева. Алматы, 2021.

Қазақ тіліндегі балалар әдебиеті: зерттеу және талдау, Р.Сперанский. Нұр-Сұлтан, 2020.

Циолковский К. Э. Исследование мировых пространств реактивными приборами. – М., 1960.

Гагарин Ю. А. Воспоминания космонавта. – М., 1961.

Құттықбаева М. Ғылым және балалар. – Алматы, 2018.

NASA. Falcon 9 Launch Vehicle, technical data and facts. – 2020.

SpaceX. Reusable rockets technology overview. – 2019.