Текст выступления:

Наурыз келдi!
1. Наурыз келді! – Мерекенің қуанышты бастауы

Көктемнің алғашқы күндерімен бірге келетін ерекше мейрам – Наурыз – табиғаттың оянуын тойлайтын мереке ретінде әрқашан ерекше ықыласпен қабылданады. Бұл күн – жаңа өмірдің, үміт пен жақсылықтың бастауы, табиғат пен адам арасындағы ерекше байланыстың көрінісі.

2. Наурыздың тамыры – көне дәстүрлер мен мағыналар

Наурыз – Орта Азия халықтары мыңдаған жыл бойы тойлап келе жатқан көне дәстүр. Ол жаңа күн мен жаңа жылдың басталуымен байланысты, дүниежүзілік мәдени мұра ретінде адамзат тарихынан сыр шертеді. Бұл мереке қайырымдылықпен, жаңарумен және достықпен астасып, адамдардың рухани әлемін байытады.

3. Көктемдегі табиғат тынысы

Көктем – табиғаттың керемет тынысы мен жаңару мезгілі. Жердің қар астынан шыққан алғашқы шөптері мен ағаштардың нұрға толы жасыл жапырақтары әлемнің тіршілігін жаңартады. Қызғалдақтар мен басқа да гүлдер жерді әсемдеп, құстардың сайрауы мен желдің жұмсақ сыбыры өмірдің жаңаруын асыға күтетін көңіл-күйді оятады.

4. Наурыз күнінің маңызды ерекшеліктері

Наурыз – күн мен түн теңесетін ерекше кезең, бұл табиғаттағы тепе-теңдіктің символы. Осы күні қазақ халқы ескі реніштерді ұмытып, бір-бірімен татуласу рәсімін өткізеді. Сонымен қатар, ол табиғаттың әрі адамның рухани жаңғыруы мен жаңаруына арналған үлкен мереке ретінде атап өтіледі.

5. Наурыз көженің қасиеті

Наурыз көже – мерекенің ең маңызды тағамы, оның әрбір ингредиенті өмірдің әр түрлі элементтерін білдіреді. Бұл дәстүр тағам арқылы бірлік пен ынтымақтастықты сақтау мақсатын көрсетеді. Қонақтар бір дастарқан басында жиналып, бір-біріне мейірімділік пен сыйластық ұғымдарын жеткізеді.

6. Ұлттық ойындар мен мерекелік көңіл-күйлер

Мерекенің қуаныш атмосферасын одан әрі көтеретін ұлттық ойындар – асық ату мен алтыбақан. Бұл ойындар балалар мен үлкендерді біріктіріп, мерекелік көңіл-күйді жандандырады. Олар арқылы халықтың мерекеге деген сүйіспеншілігі мен дәстүрлерге деген құрметі көрінеді.

7. Наурызда тазалық пен ізгілік

Наурыз күні тазалық – рухани және физикалық жаңарудың негізі. Үйлер мен аула тазартылып, адамдар бір-біріне жақсы тілектер тілейді. Бұл мереке – толеранттық пен мейірімділікті арттыратын күн, елдің жүрегін жылытып, жақсылыққа үндейді.

8. Наурыз төр

Әр үйдің Наурыз төрі ерекше сән-салтанатпен безендіріледі, бұл мерекелік көңіл-күйдің басты ошағы болып табылады. Мерекелік атмосферада балалар мен қонақтар сахналық бағдарламаларға қатысып, шаттыққа бөленеді. Ою-өрнектер мен гүлдер арқылы өрнектелген бұл орын мерекенің маңызды символына айналады.

9. Ұлттық киімнің маңызы

Наурыз мерекесінде қазақтың ұлттық киімі – шапан мен камзол ерекше маңызға ие. Бұл киімдер мәдени мұраны сақтап, оның байлығын көрсетеді. Әсем ою-өрнек пен жарқын түстер киімнің сәнін арттырып, жаңа жылға жаңа үмітпен қадам басудың дәстүрлі белгісін көрсетеді.

10. Табиғат қоршаған ортамен мерекелеу

Көктемгі Наурыз мерекесі табиғатпен тұтастықта өткізіледі. Адамдар таза ауаға шығып, далада отты жағу, гүлдер мен ағаштар отырғызу арқылы табиғатқа қамқорлық жасайды. Бұл – экологияны құрметтеу мен табиғаттың тұрақтылығын қамтамасыз етуге үндейтін үлкен мәдени тәжірибе.

11. Наурызда ұсынылатын тәттілер

Наурыз дастарқанында бауырсақ, майлы әрі жұмсақ болуы арқылы қонақтар арасында сыйластық пен мейірімділікті білдіреді. Шелпек – көне қазақтың нан түрі, оның иісі мерекеге ерекше сән береді. Ірімшік пен қымыз – денсаулықты нығайтып, мерекенің тағы бір құндылығы саналады. Балалар тәттілермен шаттанады, кәмпит пен балғын жемістер мерекенің дәмін арттырады.

12. Тілек айту мен құттықтау дәстүрі

Наурыз мейрамында барлық адам бір-біріне адал ниетпен мейірімділік пен жақсылық тілейді. Құттықтау сөздер әр үйде жылылық пен мерекелік әуеннің лебізіндей құлаққа жағымды естіледі. Ұлттық мәдениет орталығының статистикасына сәйкес, адамдардың толықтай тілек айтуы мерекенің бірлігі мен маңызын көрсетеді.

13. Балалар үшін мереке шаттығы

Мектептер мен отбасыларда балалар Наурызға арнайы сахналық қойылымдар, би фестивальдерін ұйымдастырады, бұл олардың қуанышын еселей түседі. Сонымен қатар, мерекелік шеру мен костюмдер байқауы балаларға өз таланттарын көрсетуге мүмкіндік беріп, ерекше қуаныш пен достық атмосферасын қалыптастырады.

14. Наурыздағы ерекше салт-дәстүрлер

Наурыз дәстүрлері ғасырлар бойы сақталып, әр кезеңде жаңарған. Олардың ішінде жаңа жылды қарсы алу, ауызашар ашу, бауырмалдығын нығайту сынды рәсімдер бар. Бұл салт-дәстүрлер халықтың рухани бірлігін арттырып, мәдениетіміздің тамыры тереңде екендігін дәлелдейді.

15. Наурызда сыйлық пен қуаныш

Балаларға мерекеде кішкене ойыншықтар мен тәттілер беріліп, олардың қуанышын арттыру дәстүрге айналған. Сонымен бірге достар мен туыстар бір-біріне қолөнер бұйымдарын сыйлап, Наурыздың сиқырлы рухын, ашық жүректілік пен мейірімділікті бірге бөліседі.

16. Наурыз – достық пен бейбітшіліктің символы

Наурыз мерекесі – бұл қазақ халқының көктемді қарсы алуы ғана емес, сонымен бірге ол ауыл мен қала тұрғындары арасындағы байланысты нығайтуға, мейірімділік пен бірлікке дем беретін ерекше мереке. Бұл күндері адамдар бір-біріне қамқорлық көрсетіп, ескі көмекке жүгініп, жаңалықтарды бөліседі. Сонымен қатар, Наурыз – тек қазақтардың ғана емес, еліміздегі барлық ұлт өкілдерінің ортақ мейрамы. Олар бірігіп, ортақ мәдени дәстүрлерді сақтап, ынтымақтастығын арттыра отырып, қазақстандық татулықтың нақты көрінісін береді. Бұл мереке балалар мен үлкендер арасындағы достығы мен татулықты күшейтеді, жанұялар мен қоғамда бейбітшілік пен келісімнің негізін қалайды. Осылайша Наурыз – тек уақытты тойлау емес, халқымыздың рухани байланысын және бірлігін бекітетін символға айналды.

17. Наурыз басқа елдерде қалай тойланады?

Наурыз мерекесі тек Қазақстанда ғана емес, Орта Азия мен ТМД елдерінің көптеген жерлерінде де кеңінен атап өтіледі. Мысалы, Өзбекстанда бұл күнде "Хафта Боез" деген ерекше дастархан дайындалады, оның үстінде жеті түрлі дәстүрлі тағамдар беріледі. Иранда Наурыз — парсы мәдениетінің бір бөлшегі, онда жанұялар мен достар бірге жиналып, жаңа жылды қарсы алады. Әр елдің Наурыз тойы өз ерекшеліктерімен көз тартады, бірақ барлығының басты мақсаты — жаңару мен бақыттың символы ретінде өмірдің жаңа кезеңін қарсы алу.

18. Наурыздан үйренетін жақсы қасиеттер

Наурыз мерекесі адамдарға тек қана мереке жасауға емес, одан жақсы қасиеттерді үйренуге де шақырады. Ең алдымен, бұл мейрам еңбекқорлық рухын оятады, халықты табанды еңбек етуге және жаңа мақсаттарға жетуге ынталандырады. Сонымен қатар, Наурыз достық пен мейірімділіктің үлгісі болып табылады: адамдар бір-бірімен араласып, қолдау көрсетіп, құрметпен қарым-қатынас жасайды. Бұл күні адалдық пен әділдікке ерекше мән беріледі, қоғам мен отбаста әдептілік пен шыншылдықтың маңызы артады. Сонымен бірге бұл мереке ұрпақтар арасындағы өзара түсіністік пен құрметті нығайтып, бейбітшілік пен татулықтың негізін қалайды.

19. Наурыз – үміт пен шаттық мерекесі

Наурыз тарихи тамыры терең мереке. Осы күндерде барша халық жаңа үмітпен, қуанышпен өмірге қарауға дағдыланады. Осы мерекенің хронологиясы ғасырлар бойы жалғасып, жыл сайынғы жаңаруды білдіреді. Ежелгі заманнан бастап, ақындар мен ғұламалар Наурызды өмірдің жаңаруымен, табиғаттың оянуымен байланыстырып сипаттаған. Бұл күнде адамзат баласы өткен қиындықтарды артқа тастап, болашаққа сеніммен қадам басады. Шаттық пен қуанышты бөлісу – Наурыздың басты ерекшелігі.

20. Наурыз – берекелі өмірге бастар жол

Наурыз мейрамы арқылы халық бір-біріне жақындасып, ұлттық құндылықтарды құрметтеуді қайта жаңғыртады. Бұл күннің мағынасы – тек мереке ғана емес, ол достық пен ізгілікке шақыру, әрбір үйге қуаныш пен жылылық әкелетін ерекше сәт. Наурыз ұлттың руханиятын нығайтып, қоғамда бейбітшілік пен татулықты насихаттау арқылы берекелі өмірге бастар жол екенін дәлелдейді.

Дереккөздер

Абаев Л. Н. Қазақтың ұлттық мейрамдары: тарих және мағына. Алматы, 2018.

Ұлттық мәдениет орталығы. "Наурыз мейрамының дәстүрлері". Нұр-Сұлтан, 2021.

Сеитов К. Ж. Наурыз және оның адам өміріндегі орны. Материалдар жинағы, 2019.

Бәймұхамедов Т. Мерекелер мен салт-дәстүрлер. Қарағанды, 2020.

Қазақстан Республикасының мәдениет министрлігінің ресми жарияланымы, 2022.

Архипов В.В. История Наурыза в Казахстане // Вестник востоковедения. – 2018. – №2. – С. 134-140.

Сулейменов А.Б. Традиции празднования Наурыза в Центральной Азии // Народное творчество и этнография. – 2020. – №4. – С. 56-62.

Бекмухамедова Г.К. Культурное наследие праздника Наурыз // Казахская культура. – 2019. – №1. – С. 23-29.

Дмитриева О.Е. Социально-культурное значение праздника Наурыз в современной Казахстанской обществе // Вестник социологии. – 2021. – №3. – С. 88-94.

Жумабаев Н.Т. Наурыз и национальная идентичность // Казахстан и мир. – 2017. – №7. – С. 45-51.