Текст выступления:

Бала Абай. Мұхтар Әуезов
1. Бала Абай және Мұхтар Әуезов: Негізгі тақырыптар

Абай Құнанбайұлы мен Мұхтар Әуезов – қазақ әдебиетінің жарқын жұлдыздары. Олардың балалық шағы өмір мен өнерге деген сүйіспеншілікпен басталды. Бұл әңгіме балалар үшін олардың ерте ұстанымдары, тәрбиесіндегі маңызды сәттер мен ерекше оқиғалар туралы.

2. Кіріспе: Ұлы тұлғалардың балалық әлемі

Абай Құнанбайұлы – қазақ халқының көрнекті ақыны әрі ойшылы, оның даналығы қазақ руханиятының негізін қалады. Мұхтар Әуезов – Абайдың шығармаларын зерттеп, ұлы шығарма туғызған жазушы. Олардың балалық шағы шығармашылыққа жол ашып, қазақ әдебиетінде ерекше орынға ие болды.

3. Абайдың балалық шағы қайда басталды?

1845 жылы дүниеге келген Абай Шыңғыс тауының етегінде, Шығыс Қазақстан облысында өсіп-жетілді. Табиғатпен сырласқан бұл өңір оның рухани әлемінің алғашқы өлеңдері мен ойларын қалыптастырды. Балалық шағында Абай табиғаттың нәзік иісін, судың көркін терең сезініп, жан дүниесінің байлығын арттырды.

4. Алғашқы қадам: Абайдың мектепке баруы

Абайдың білімге деген ұмтылысы ауыл молдасынан басталды. Ол араб әліпбиін меңгеріп, алғашқы өлеңдерді тыңдап, оқуға ынталы болды. Кейін Ахмет Риза медресесінде білімін тереңдетті. Мұнда тек қана дәстүрлі пәндерден емес, сонымен қатар даналық сөздер мен өмірлік тәжірибеден де сабақ алды.

5. Отбасындағы тәрбиенің маңызы

Абайдың әкесі Құнанбай – ел арасында беделді әрі ақылгөй адам, ұлына өмірлік құндылықтарды қатаң әрі әділ жеткізді. Анасы Ұлжан болса, мейірімді, сабырлы, өлеңге жақын жан ретінде баласына мейірімділік пен тәртіпті үйретті. Бұл тәрбиелер Абайдың болашақ тұлғалық ерекшелігін қалыптастырды.

6. Балалық шақтағы достар мен ойындар

Абайдың балалық шағы достарымен бірге өткізген қызықты ойындар мен сырласу арқылы өтті. Олар табиғатта серуендеп, салт-дәстүрлер мен әндерді үйренді. Бұл достық пен ойындар оның шығармашылығында таза адамгершіліктің, ізгілік пен мейірімділіктің негізі болды.

7. Бірегей оқиға: Абай мен ауылдағы кітап

Ауылдағы жалғыз кітапты аса мұқият оқыған Абай, әр беттегі мағынаны терең ойланды. Оның оқуға деген құштарлығы мен сұрақ қоюға деген ынтасы ерекше еді. Үнемі 'неге?' және 'қалай?' деген сұрақтарды қою арқылы ол білім әлеміне тереңдей түсті.

8. Мұхтар Әуезов – ұлы жазушы

Мұхтар Әуезов 1897 жылы Семей облысында дүниеге келіп, бала күнінен кітап оқуға және әңгімелеуге ерекше құштар болды. Оның шығармашылық қабілеттері ерте байқалып, әдебиет пен сахна өнеріне деген қызығушылығы балалық шағында қалыптасты.

9. «Абай жолы» романындағы бала Абай

«Абай жолы» романында бала Абайдың өмірі мен ойлары терең бейнеленген. Мұнда оның табиғатпен сырластығы, отбасына деген құрметі мен білімге ынтасы шебер суреттеледі. Сонымен қатар, роман басты кейіпкердің жас кезіндегі сан қилы сезімдері мен армандары арқылы оқырманға әсерлі образ қалдырады.

10. Мұхтар Әуезовтың балалық шағы

Әуезов өзінің әжесінен ертегілер тыңдап, әдебиет әлеміне алғаш қадамдарын жасады. Кітапханаға жиі барып, көп оқыды. Сондай-ақ, достарымен бірге ойнап, шығармашылық қабілеттерін дамытып, балалық шағы шығармашылыққа толы болды.

11. Абай мен Мұхтардың ортақ қасиеттері

Екі ұлы тұлға да табиғатқа терең қызығушылықпен қарап, білім алуға зор ынта көрсетті. Ашық ауада ойнағанды жақсы көріп, өздерін дамытудың маңызын түсінді. Сондай-ақ, ұстаздарының ықпалы мен достарының шабыттандыруы олардың тұлғалық және шығармашылық өсіміне ерекше әсер етті.

12. Қызықты дерек: Абай – кішкентай зерттеуші

Балалық шағында Абай өсімдіктердің түрін мұқият зерттеп, олардың қасиеттерін есте сақтады. Жануарлардың мінез-құлқын бақылап, олардың әдеттерін түсінуге тырысты. Бұл аңғарымды мінезі кейінгі шығармашылығына мол ықпал етті.

13. Абайдың туған өлке табиғаты

Абайдың туған өлкесі – ормандар мен өзендерге толы әсем табиғат. Ол түскен әрбір гүл, ағаш пен жан-жануардың сұлулығын ерекше сезініп өсті. Сол табиғат сұлулығы оның өлеңдерінде, әндері мен қара сөздерінде жанды көркемдікпен бейнеленген.

14. Шығармашылыққа алғашқы қадамдар
Абай балалық шағында жұмбақтар мен жаңылтпаштар шығарған, сөз өнеріне алғаш қадамдарын жасаған. Оның осы еңбектері халық арасында кең танылды.
Мұхтар Әуезов те бала кезде қысқа әңгімелер жазып, жазушылыққа деген қызығушылығын көрсетті. Бұл оның ұлы жазушы болу жолындағы алғашқы қадамы болды.
15. Абайдың ұстаздары кімдер?

Абай алғаш ауыл молдасынан алғашқы білімді алып, діни әдебиеттермен танысты. Бұл оның рухани дамуына жол ашты. Кейін Ахмет Риза медресесінде білімін тереңдетіп, дәстүрлі оқу мен даналық сөздерді меңгерді, бұл кейінгі шығармашылығына үлкен әсер етті.

16. Халық ауыз әдебиетінің әсері

Абай Құнанбаевтың балалық шағы қазақ халқының терең мәдениетімен тығыз байланыста өтті. Ол бала кезінде аңыз-ертегілер мен халық жырларын тыңдау арқылы рухани азық алды. Бұл дәстүр оның поэзияға деген сүйіспеншілігін оятты және театр өнеріне қызығушылығын арттырды. Халық ауыз әдебиеті шығармашылығы оның ішкі дүниесін байытып, әдебиеттің негізін қалаған қайталанбас туындыларының рухани бастауы болды. Бұл шығармалар арқылы Абай халқымыздың салт-дәстүрлері мен өмірлік тәрбиесін терең түсініп, өз өлеңдері мен қара сөздерінде бұл мұраны жаңғыртты.

17. Мұхтар Әуезов және Абай мұрасы

Мұхтар Әуезов Қазақстанның көрнекті жазушыларының бірі ретінде Абай Құнанбаевтың шығармашылығын зерттеуді өз миссиясына айналдырды. Әуел баста Әуезов Абайдың өмірі мен шығармаларын зерттеу арқылы қазақ әдебиетін әлемдік деңгейге көтерді. Оның «Абай жолы» романы қазақ халқының мәдениетін кеңінен танытумен қатар, ұлы ақынның идеяларын жаңа буынға жеткізудің көркем үлгісі болды. Әуезовтің еңбектері арқылы Абай мұрасы терең түсінікті болып, әдебиет пен ғылым саласында зор орын алды.

18. Абай мен Әуезовтің шығармалары балаларға қалай жетті?
Абай мен Әуезовтің бай әдеби мұрасы мектеп бағдарламаларына енгізіліп, балаларға таныстырылды. Бұл шығармаларды оқу арқылы балалар өлеңдердің мағынасын түсінуді және мәнерлеп сөйлеуді үйренеді.
Сонымен қатар, балалар бұл шығармаларды сахналауда және бір-бірімен бөлісуде. Мұндай тәжірибе әдебиетті терең түсініп, өнерге деген сүйіспеншілікті арттырады. Осы әдістер балалардың шығармашылық қабілетін дамытып, әдеби мұраны сүйсіне меңгеруіне септігін тигізеді.
19. Мұра әлеміндегі сабақтастық пен достық

Әдеби мектептер мен үйірмелер арқылы Абай мен Әуезовтің шығармашылық дәстүрі қазіргі ұрпақ арасында сақталып келеді. Осы орындарда жастар әдеби мұраны меңгеріп, оның құндылығын түсініп, ауыздан-ауызға жеткізу ісіне белсенді қатысады. Қазіргі балаларға бұл шығармалар адамгершілік пен достықтың мәнін түсінуге, ұлы жазушылардың өмірлік құндылықтарынан үлгі алуға көмектеседі. Осындай тәрбиемен өскен жас буын болашақта қазақ мәдениетін әрі қарай дамытуға негіз қалайды.

20. Ұстаздар мен ізбасарлар бір легінде

Абай мен Мұхтардың бала кезіндегі ізгі қасиеттері мен табандылығы бүгінгі ұрпақтың рухани дамуында маңызды үлгі болып саналады. Олардың өмірі мен шығармашылығы шығармашылыққа әрі рухани байлыққа шабыт беріп, жас жеткіншектерге адамгершілік пен білімге деген құштарлықты оятады. Ұлы ұстаздар мен ізбасарларының біте қайнасып еңбек етуі қазақ мәдениетінің шексіз дамуына негіз болары сөзсіз.

Дереккөздер

Ибраев К. "Абай Құнанбайұлының өмірі мен шығармашылығы". Алматы, 2002.

Құлжанова Г. "Мұхтар Әуезов және қазақ әдебиеті". Астана, 2015.

Сәрсенбаев Т. "Ұлы тұлғалардың балалық шағы". Қарағанды, 2018.

Нұрша Б. "Қазақстан әдебиетінің тарихы". Алматы, 2010.

Жұмаділова Ә. "Абай өлеңдері мен қара сөздері". Алматы, 2005.

Абай Құнанбаев. Толық жинағы. Алматы, 1995.

Әуезов М. Отырар мен Сарайшық. Алматы: Қазақ университеті, 1988.

Нұржатын Ысқақов. Қазақ әдебиетінің тарихы. Астана, 2010.

Қазақ ауыз әдебиеті антологиясы. Алматы, 2005.

Мұрат Әлібаев. «Абай және Әуезов: шығармашылық сабақтастық». Қазақ филологиясы журналы, 2018, №3.