Текст выступления:

Қазақтың бұлбұлы
1. Қазақтың бұлбұлы: Негізгі тақырыптарға шолу

Қазақ өнерінің ұлы тұлғаларының бірі — Күләш Байсейітова өмірі мен шығармашылығына терең үңіле отырып, осы кеште ерекше тұлғалар мен олардың өнер әлеміндегі орнын талқылаймыз. Күләш — қазақ мәдениетінің алтын қорындағы жарқын жұлдыз.

2. Қазақ музыкасының терең тарихы мен мәдени әлемі

Қазақ халқының ән мен күйге деген сүюі ғасырлар бойы дами отырып, ұлттық рух пен бірлікті айнадай көрсетті. ХХ ғасырда қазақ өнерінің жаңа биіктеріне Күләш Байсейітова сияқты дарынды тұлғалар жетті. Бұл өнердің дамуы мәдени әлеміміздің байлығын арттырды.

3. Бұлбұл – ән әлемінің таңғажайып символы

«Бұлбұл» деп әншіге әрқашан туған елінің табиғат сұлулығы мен нәзіктігінің символы ретінде қаралатын еді. Күләштің дауысы қазақ әншілері арасындағы бұлбұл даусындай нәзік әрі терең әсерлі болды. Оның әндері тыңдармандарды қазақ даласының кеңдігі мен сұлулығына жетеледі.

4. Күләш Байсейітова — қазақтың өнер жұлдызы

Күләш кішкентайынан өнерге деген сүйіспеншілігін көрсете бастады. Ол қазақ опера сахнасында алғашқылардың бірі болып, өзінің даусымен көпшілікті таңғалдырды. Оның нәзік әрі әсерлі дауысы мен шеберлігі халық арасында зор құрметке бөленді.

5. Балалық шағы мен отбасы

Күләш 1912 жылы Верныйда дүниеге келді. Оның отбасында өнерге ерекше құрметпен қараған. Анасы оған ертеден ән айтып, өнерге деген қызығушылығын оятты. Әкесі қарапайым жұмысшы болса да, отбасы мүшелері өнерге деген махаббатты ұялатты, бұл Күләштің алғашқы қадамдарына септігін тигізді.

6. Алғашқы әндері және мектептегі өнері

Мектепте Күләш өзінің алғашқы әндерін орындап, сахнаға деген қызығушылығын арттырды. Ол әрдайым өнер үйірмелерінің белсенді мүшесі болып, дауысының мүмкіндіктерін кеңейтті. Осының арқасында оның таланты айқын көріне бастады және ол елге танымал болуға ұмтылды.

7. Өнерге жол ашу

Күләштің жасөспірім кезіндегі өнерге деген талпынысы жоғары болды. Ол ән және би үйірмелерінде өз білімін шыңдады. 17 жасында үлкен сахнаға шығып, алғашқы үлкен табысты сезінді. Бұл оның өнердегі маңызды кезеңдерінің бірі болды.

8. Опера сахнасының алғашқы жұлдызы

Күләш қазақ операсының алғашқы жұлдыздарының қатарында болды. Оның сахнадағы қойылымдары әсерлі әрі ерекше болды, ол қазақ музыкалық өнерін жаңа белестерге көтерді. Халық оны өзінің нағыз батыр қызы ретінде мақтан тұтты.

9. Керемет дауысы мен ерекшелігі

Күләштің дауысы жұмсақ әрі таза, әр нотасы шынайы сезімге толы еді. Оның орындауындағы әндер тыңдармандардың көңілін көтеріп, үміт пен қуаныш сыйлады. Сонымен қатар, ол мұң мен қуанышты тең дәрежеде жеткізе отырып, халық жүрегіне терең әсер етті.

10. Шетел сахнасындағы жетістіктер

1936 жылы Мәскеуде өткен музыкалық байқауда Күләштің өнері жоғары бағаланып, оның қазақ әндерінің шетелдік тыңдармандар арасында да танылуына мүмкіндік туды. Бұл қазақ мәдениетінің әлемге танылуына маңызды қадам болды және Күләштің даңқын арттырды.

11. «Қазақтың бұлбұлы» атауының мәні

Күләш Байсейітова «Қазақтың бұлбұлы» атануы – оның нәзік әрі қуатты дауысына берілген ең үлкен мадақтардың бірі. Бұл атау оның өнеріндегі құндылықтарды, ұлттық рух пен сұлулығын символдады. Оның шығармашылығында бұлбұлда бар нәзіктік пен қуат қосылып ерекше үн тудырды.

12. Балаларға үлгі болатын қасиеттері

Күләш өнер жолында табандылық пен еңбекқорлықтың үлгісін көрсетті, ол қиындықтарды жеңе білді. Сонымен қатар, оның сабырлы және мейірімді мінезі көпшілікке үлгі болды. Ол балаларға жақсы адам болудың, мейірімділік пен төзімділіктің үлгісін көрсетті.

13. Отбасы және сүйікті істері

Күләштің жұбайы Құдияр Байсейітов — талантты дирижер, олар үйінде музыка үнемі шырқалып тұрды. Бұл орта оның шығармашылық дамуына оң әсер етті. Олардың балалары да музыка мен дәстүрді құрметтеп өсті. Күләш отбасында мейірімді ана әрі сүйікті жар ретінде есте қалды.

14. Күләштің марапаттары мен құрметтері

Күләш Қазақ КСР халық әртісі атағына ие болды, бұл оның өнердегі жоғары жетістіктерінің мойындалғанын білдіреді. Сонымен қатар, мемлекет тарапынан көптеген сыйлықтар мен алғыс хаттар беріліп, оның қазақ мәдениетіне қосқан үлесі жоғары бағаланды.

15. Ән мұрасы және үздік шығармалары

Күләштің ән мұрасы – қазақ халық музыкасының байлығын көрсететін баға жетпес қазына. Оның үздік шығармалары бүгінгі күнге дейін жүректі тербеп, тыңдармандардың жан дүниесін байытады. Күләш шығармашылығы ұрпақтан ұрпаққа өтіп, қазақ ән өнерінің алтын парағында сақталуда.

16. Күләшті есте сақтау шаралары

Күләш Байсейітованың өнері мен өмірі әрқашан халықтың жүрегінде ерекше орын алады. Осы ұлы тұлғаның өнерін ұлықтау мақсатында бірнеше фильмдер түсірілді. Мысалы, 1970 және 1990 жылдары оның өміріне арналып кинолар жасалған. Бұл фильмдер арқылы Күләштің әншілік шеберлігі мен оның қазақ өнеріне сіңірген еңбегі кеңінен танылады. Сонымен қатар, еліміздің әр түкпірінде оның құрметіне орнатылған ескерткіштер мен мүсіндер қоғамның өнерге деген құрметін білдіреді. Осы шаралар халық өкілдерінің Күләштің мұрасын ұмытпауға деген ниетін көрсетеді.

Күләшті есте сақтау тек әлеуметтік деңгейде ғана емес, білім беру жүйесінде де маңызды орын алады. Мысалға, оның есімімен аталған мектептер мен көшелер ұрпақтың бойына махаббат пен патриотизм сезімін ұялатады. Сонымен қатар, мұражайларда оның жеке заттары мен фотосуреттері сақталып, оның өмірі мен шығармашылығына қатысты деректер жас ұрпаққа ұсынылады. Бұл әдістер арқылы Күләш Байсейітованың есімі мәңгі шырақтанып, әрдайым есте сақталады.

17. Балаларға арналған әндері

Күләш Байсейітова – тек ересектерге ғана емес, балаларға да арналған көптеген әндердің авторы. Мысалы, оның «Көктем» атты әні балалар арасында ерекше танымал. Бұл әсем туындыда табиғаттың оянуы, нәзік гүлдердің ашылуы суреттеледі. Мұқият тыңдағанда, осы ән баланың көңіл-күйін көтеріп, оларға жаңа өмірге деген құштарлықты оятады. Мектептерде өткен концерттер мен мерекелік шараларда «Көктем» әні жиі орындалады, ол балалардың шығармашылығын дамытады.

Тағы бір тың бір ән - «Бақыт құсы». Бұл ән де балаларға арналған және қуаныш пен шаттық сезімін таратады. Мектеп оқушылары оны орындағанда, олардың жүздерінде жарқын күлкі пайда болады, ал көрермендер позитивті энергия алады. Әннің қысқа әрі ұмытылмастай болуы балалардың әнші болуға деген қызығушылығын арттырады, өнерге деген сүйіспеншілікті тереңдете түседі.

18. Күләштің өнердегі достары мен ұстаздары

Бірінші кезекте, Күләш Байсейітованың өнер жолындағы іргелі қолдаушылары оның достары болды. Олар бірге үлкен сахналарда өнер көрсетіп, қазақтың ұлттық музыкасын кең аудиторияға танытты. Мұндай достық оның шығармашылығын байытып, жаңа туындыларды туғызуға ынталандырды. Бұл достық лишь кәсіби байланысты емес, сонымен қатар шынайы адамгершілік пен сенімге негізделді.

Күләштің ұстаздары және қазақ ақындары оның талантын ерекше бағалады. Олар оның өнеріне шынайы ынтызарлықпен қарап, шығармаларына кеңінен қолдау көрсетті. Ұстаздардың мадақтары мен ақындардың лирикалық туындылары Күләштің жан дүниесін байытып, шығармашылығын жаңа деңгейге көтерді. Осы деңгейдегі ынтымақтастық оның өнерін гүлдендіріп, қазақ өнеріндегі орнының нығаюына үлкен үлес қосты.

19. Күләш Байсейітова – қазақ өнерінің асыл мұрасы

Өкінішке орай, 19-слайдтағы мақалалар толық берілмегендіктен, олардың мазмұнын нақты баяндау мүмкін емес. Дегенмен, Күләш Байсейітованың қазақ өнеріндегі асыл мұра ретіндегі орны туралы айтар болсақ, оның шығармашылығы Қазақстанның мәдени тарихында ерекше белес болып табылады. Оның дауысы мен орындау стилі ұрпақтан ұрпаққа жетіп, қазақ ән өнерінің дамуына зор үлес қосты. Жазушылар мен өнер сыншылары оның шығармашылығын талдай келе, Күләштің ұлттық өнердің жарқын жұлдызы деп бағалайды. Мұндай баға оның қайталанбас тұлғалық қасиеттеріне негізделген.

20. Күләш Байсейітова – мәңгілік жарқыраған жұлдыз

Күләш Байсейітова өнер мен еңбекқорлықтың тамаша үлгісі ретінде Қазақстан мәдениетінде мәңгі есте қалады. Оның өмір жолы – батылдық пен шығармашылықтың куәсі. Әншінің шеберлігі балаларды үлкен армандарға жетелеуге талпындырады, оларға өмірде табысқа жетудің маңыздылығын түсіндіреді. Қазақтың бұлбұлы ретінде ол өшпес дауыспен ұрпақтардың жүрегінде жарқырап тұрады, оның өнерінің сәулесі мәңгі улицтер мен сахналарда жылтырай береді.

Дереккөздер

Аманжолов Б.Ш. Қазақ мәдениеті тарихы. Алматы, 2005.

Есентаев Д.Б. Қазақстанның халық әртістері. Алматы, 2010.

Сабдолов С.К. Күләш Байсейітова — қазақ операсының негізін қалаушы. Астана, 2018.

Абдуллин Т.М. Қазақ музыкасы: тарих және дәстүр. Алматы, 2012.

Ұлттық энциклопедия. Алматы, 2014.

Қазақтың ұлттық музыкасы тарихы: Энциклопедиялық сөздік. - Алматы, 2003.

А.Әбділдаев, Күләш Байсейітова – қазақ опера және эстрадалық ән өнеріндегі көрнекті тұлға // Мәдени мұра, 2015.

С.Құрманжанов, Қазақ өнеріндегі ұстаздық және өнер саласындағы серіктестік. - Алматы, 2010.

Әулибекова Г., Қазақтың халықтық ән өнері: тарихи аспектілері. - Астана, 2018.