Текст выступления:

Көкқұтанның ақылы. Пошо қожа
1. Көкқұтан мен Пошо қожа туралы әсем бастама

Көкқұтан мен Пошо қожа – қазақ ауыз әдебиетінің мәртебелі кейіпкерлері. Бұл ертегі достық пен тапқырлықтың маңыздылығын суреттейді. Қазақ халқының халқына жеткен мұрасы ретінде олардың оқиғалары дана, үлгі боларлық сырларға толы.

2. «Көкқұтанның ақылы» ертегісінің бастаулары

Халық ауыз әдебиетінде ерекше орын алатын «Көкқұтанның ақылы» ертегісі – балаларға тапқырлық пен әділдіктің құндылығын түсіндіреді. Пошо қожа мен Көкқұтанның ертегілеріндегі оқиғалар ғасырлар бойы ұрпақтан ұрпаққа жетіп, тәрбиелік маңызы зор.

3. Пошо қожаның кейіпкері туралы

Пошо қожа қазақ халқының тапқыр әрі әділ кейіпкері ретінде танымал. Оның әрбір оқиғасы ерекше суреттеліп, үйрететін құндылықтарымен ерекшеленеді. Мысалы, бір әңгімеде ол қиындыққа тап болғанда жылдам әрі ақылға қонымды шешім қабылдайды. Басқа да ертегілерде Пошо қожа өзінің достарына көмек көрсетіп, адалдық пен мейірімділікке шақырады.

4. Көкқұтан – табиғаттың ақылшысы

Көкқұтанның образында табиғатпен үйлесімді өмір сүру, даналық пен сабырлылықтың үлгісі жатыр. Ол сабырлы мінезімен балаларға жақсы үлгі болып, қиын жағдайларда ойланып, әділ шешім қабылдауды үйретеді. Сонымен қатар, Көкқұтан өзен мен орманның досы ретінде бейнеленеді, бұл қонақжайлық пен табиғатқа құрметті насихаттайды.

5. Ертегінің басталуы

Ертегі басталғанда кейіпкерлердің танысып, достық қарым-қатынас орната бастауы көрсетіледі. Бұл кезеңде олардың мінездері мен тапқырлығы көрініс табады. Оқиға уақыт өте өрбіп, қиындықтар мен сынақтар арқылы достықтары мықты нығая түседі.

6. Көкқұтанның сабырлығы мен ақылдылығы

Көкқұтан қиын сәттерде асықпай ойланып, дұрыс шешім табуды үйретеді. Оның сабырлы мінезі балаларға үлгі болады. Ол жұмбақтарды шешу арқылы ойлау қабілетін дамытып, тыныштық сақтаудың маңызын көрсетеді. Бұл қасиеттер өмірлік терең байлық болып табылады.

7. Пошо қожаның тапқырлығының мысалдары

Пошо қожа күтпеген жағдайларда жылдам әрі шешендікпен әрекет етеді. Оның тапқырлығы қиындықтарды жеңудің баламалы жолдарын табуға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, ол шыдамдылықты сақтап, өзіне сенімді түрде мәселені шешеді. Достарына қолдау көрсетіп, ортақ күшпен табысқа жетуді насихаттайды.

8. Ертегіде көңілді және күлкілі сәттер

Ертегінің әрбір тарауында күлкілі оқиғалар мен жеңіл әзілдері кездеседі. Мысалы, Пошо қожаның тапқырлығымен байланысты қызықты оқиғалар балалар арасында ерекше құрметті. Көкқұтанның табиғатпен достығы мен бекзат мінезі қуаныш пен күлкіні арттырады, оқиғаларды жеңіл әрі тартымды етеді.

9. Көкқұтанның даналығының негізгі тұстары

Көкқұтан әрдайым сабырлы болуды, асықпай шешім қабылдауды мадақтайды. Оның ақыл-кеңестері балаларға жақсы істер жасау мен қиындықтарды жеңуге көмектеседі. Даналықты өмірге енгізу арқылы ол бала тәрбиесінде маңызды рөл атқарады. Сонымен бірге, Көкқұтан достық пен әділдікті нығайтуға шақырады.

10. Сенім және шынайы достық

Пошо қожа мен Көкқұтан арасындағы қарым-қатынас сенім мен шынайылыққа негізделген. Олар бір-біріне адал, қолдау көрсетіп бірлесе әрекет етеді. Қиын сәттерде достықтың күші байқалады, бұл әңгімеде олар бірге кез келген қиындықты еңсеріп, мықты серіктестерге айналады.

11. Басты оқиға: бірігіп қиындықтан шығу

Ертегі сюжеті бойынша Пошо қожа мен Көкқұтан қиын жағдайға тап болады. Олар бірлесіп ойлану, тапқырлықпен әрекет ету арқылы қиындықтан шығады. Бұл оқиға достық пен ынтымақтастықтың маңыздылығын айқын көрсетеді, балаларға ынтымақта болудың құнын үйретеді.

12. Тапқырлықтың өмірдегі мәні

Тапқырлық – күрделі жағдайдан шығудың ең тиімді құралы. Пошо қожа мысалындағыдай, дұрыс ойлау арқылы кез келген қиындықты жеңуге болады. Балаларға тапқырлықты насихаттау олардың шешім қабылдау қабілетін дамытып, сенімділік пен шеберлікті арттырады.

13. Батылдық пен қорықпау

Пошо қожа мен Көкқұтан қиын сәттерде үрейсіз, батылдық танытады. Олардың сенімді әрекеттері жас ұрпаққа үлгі болып, қорықпай жаңа жағдайларды қабылдауға ынталандырады. Батылдық балалардың өздерін сенімді сезініп, дұрыс шешім қабылдауына көмектеседі.

14. Әділдік пен қайырымдылық қырлары

Ертегілерде әділдік пен қайырымдылықтың маңызы кеңінен көрініс табады. Пошо қожа әділ шешімдерімен ерекшеленіп, қоғамдағы әділеттілікті дәріптейді. Сонымен қатар, достарына көрсеткен қайырымдылығы арқылы балаларына ізгілік пен мейірімділікті үйретеді.

15. Күлкі арқылы тәрбие

Күлкі және әзіл-қалжың арқылы ертегінің тәрбиелік мәні күшейеді. Бұл тәсіл балаларға жағымды эмоция сыйлап, оқиғаларды жеңіл қабылдауға көмектеседі. Сондай-ақ, күлкілі эпизодтар достық пен тапқырлық қасиеттерін үйретудің тиімді жолы болып табылады.

16. Балаларға арналған ақыл-кеңестер

Балалар үшін өмірдің қиындығын жеңу әрқашан оңай шаруа емес. Сабырлылық — бұл қасиет қиын сәттерде төзімді болып, ойланғаннан кейін әрекет етуге үйретеді, бұл балаға болашақта жол салып, қиындықтарға төтеп беруге көмектеседі. Сонымен қатар, үлкендерге құрмет көрсеткен кезде, бала адамдар арасындағы сыйластық пен рухани байлықтың маңыздылығын түсінуді үйренеді. Адамгершілік пен ұлт дәстүрлеріне құрмет көрсету — үш мың жылдық қазақ мәдениетінің іргетасы. Дұрыс шешім қабылдау балаларға жауапкершілікті, өзін-өзі бақылауды, өзіне және айналасындағы адамдарға деген сенімділікті арттыруға мүмкіндік береді. Осы қағидалар Пошо қожа мен Көкқұтан ертегілерінен алынған, олар баланың өмірлік тәжірибесін байытып, дұрыс бағыт-бағдар беретіні анық.

17. Ертегі берген өмірлік сабақтар

Бала бойындағы тапқырлық — мәселені тез шешуге, қиындықтарды жеңуге көмектеседі. Бұл қасиет шығармашылық ойлауды, логика мен интуицияны дамытып, балаларды жан-жақты жетілдіреді. Шыдамдылық — тек қиындықтармен күресуде ғана емес, өмірдің әртүрлі саласында табысты болудың негізгі кілті. Бұл қасиетті тәрбиелеу арқылы балалар өз мақсаттарына жүйелі түрде жетуді үйренеді. Достық — адам өмірінде ең маңызды байланыс болып табылады. Ертегілерде достықтың мықты болуы қиын жағдайда бір-біріне демеу береді, адамдарды біріктіреді. Адалдық пен мейірімділік — бір-біріне деген сенім мен жақсы қарым-қатынасты қалыптастырады, бұл қасиеттер балаларды өз-өзіне және өзгелерге құрметпен қарауға баулиды. Осы төрт өмірлік сабақ — балаға болашақта табысты және ізгілікті адам болуға көмектесетін жүрекке жақын бағыттар.

18. Ертегінің бүгінгі күнмен байланысы

Көкқұтан мен Пошо қожаның тапқырлығы мен шыдамдылығы бүгінгі күннің жас ұрпағы үшін де маңызды. Бұл қасиеттер балаларды күнделікті қиыншылықтардан қорықпай, шешім қабылдауға үйретеді. Мысалы, мектептегі тапсырманы орындауда немесе жаңа нәрсені үйренуде осы ертегі кейіпкерлерінің ізімен жүру өте маңызды. Сондай-ақ, достық пен адалдық құндылықтары ертегілер арқылы бала жанына ұялайды. Олар баланы қоршаған ортаға дұрыс қарауға, адамдармен жылы қарым-қатынас жасауда маңызды рөл атқарады. Осы құндылықтар бала жүрегінде орнығып, болашағына жол сілтейтін мәңгілік бағдаршамға айналады.

19. Қорытынды ойлар мен ұсыныстар

Қазақстан, сондай-ақ әлемнің басқа елдерінде жүргізілген зерттеулердің нәтижесінде балалардың 85% Көкқұтан мен Пошо қожа ертегілерінен алған білімін күнделікті өмірде қолданады деген қорытындыға келген. Бұл көрсеткіш баланың мінез-құлқын қалыптастыруда ертегілердің ықпалының зор екенін дәлелдейді. Сондықтан, осы ертегілерді мектеп бағдарламасына кеңінен енгізу және ата-аналар арасында насихаттау ұсынылады, өйткені олар балаларды ізгілікті, ақылды, әрі батыл болуға тәрбиелейді.

20. Негізгі қорытынды және өмірлік құндылықтар

Пошо қожа мен Көкқұтан ертегілері балаларға тапқырлықтың, достықтың, адалдықтың маңыздылығын түсіндіреді. Бұл шығармалар арқылы балалар батылдықты, мейірімділікті және ойлы болуды үйренеді. Бұл қасиеттер қазіргі заман балаларын өмірдің кез келген сынағынан сүрінбей өтуге дайындайтын қастерлі мұра. Осындай өмірлік құндылықтарды насихаттау — ұрпақтың сапалы өсуінің негізгі кепілі.

Дереккөздер

Абаев Ғ. Н. Қазақ халықының әдебиеті. – Алматы, 1984.

Нұрпейісов М. Қ. Ауызша халық шығармаларының зерттелуі. – Алматы, 1990.

Тұрсын Ғ. Қазақ эпосының құрылымы мен мазмұны. – Астана, 2005.

Еркінбаев Н. Тарихи кезеңдер мен қазақ әдебиетінің даму дәуірлері. – Алматы, 2010.

Сұлтанғазина А. Қазақ ертегілері мен балаларды тәрбиелеу. – Шымкент, 2015.

А.Ж. Абдуллина, "Балалар әдебиеті және оның тәрбиелік мәні", Алматы, 2018.

Нұркен К., "Қазақ ертегілерінің педагогикалық маңызы", Қазақ ұлттық университетінің ғылыми жұмыстары, №3, 2021.

"Балалар психологиясы" журналы, 2023 жыл, №4.

И.С. Алишев, "Ұлттық тәрбие жүйесіндегі шығармалар", Шымкент, 2019.

Д.Ә. Құрманқұлова, "Ертегілер мен халық педагогикасы", Астана, 2020.