Текст выступления:

Қуаныш. Әбдiлдi Шынбатыров
1. Қуаныш – өмірдің жарығы

Қуаныш — ол тек жүректі жылытып қоймай, адамның өмірін жарқын әрі мәнді ете түсетін ерекше сезім. Жас баланың бойында қуаныш тұнып, ол өмірдің ең маңызды жарығы сияқты жарқырайды. Баланың шаттыққа толы күлкісі мен жарқын көзқарасы – өмірдің сұлулығын білдіре отырып, айналасын да шаттыққа бөлендіреді.

2. Қуаныштың мағынасы мен баланың әлемі

Қуаныш – бұл қолжетімді, жылы әрі жағымды сезім, ол жақсы оқиғалар мен сәттерден туындайды. Балалар үшін қуаныш отбасы, мектеп және достар ортасында ерекше маңызға ие. Отбасында баланың қауіпсіздігі мен мейірімділік сезінуі, достар арасында бірге ойнау, мектептегі табыстар – барлығы қуаныштың қайнар көздері. Қуаныш – бұл тек көңілділік емес, ол адамның жан дүниесін байытып, өмірге деген ынтасын арттырады.

3. Күнделікті өмірдегі қуанышты сәттер

Балалардың күнделікті өмірінде қуаныштың сан алуан түрлері бар. Мысалы, таңертеңгі сергіткіш ойын, сыныпта сәтті шыққан тапсырма немесе ата-ананың жылы сөзі – бәрі қуаныш туғызады. Бала бұл сәттерді ішкі дүниесінде сақтап, оларды өмірінің маңызды бөлшектері ретінде қабылдайды. Әрбір кішкентай жетістік пен күлкі махаббат пен жылы естеліктерді қалыптастырады, бала бойында сенімділік пен шаттық орнатады.

4. Қуаныш баланың денсаулығын нығайтады

Ғылыми зерттеулер көрсеткендей, қуаныш пен позитивті эмоциялар баланың физикалық және психологиялық денсаулығын жақсартады. Мысалы, қуанышты сезім иммундық жүйені жетілдіріп, ауруға төзімділікті арттырады. Сонымен қатар, қуаныш баланың миындағы жағымды химиялық заттарды бөлуді ынталандырып, стресс деңгейін азайтады. Бұл оң әсерлер бала дамуының барлық саласын қамтиды, сондықтан қуаныш – бала денсаулығының маңызды факторы.

5. Әбдiлдi Шынбатыров – балалардың сүйікті ақыны

Әбділді Шынбатыров – қазақтың танымал балалар ақыны, оның шығармалары балабақша мен мектеп жасындағы оқырмандар арасында кеңінен танымал. Оның өлеңдері жеңіл әрі көңілді тілде жазылып, балалардың ойлау және сезіну қабілеттерін дамытады. Әбділді ақын шығармаларында қуаныш, достық, табиғат сұлулығы сияқты тақырыптар ашық айтылады, бұл балаларға позитивті энергия сыйлайды және олардың рухани дамуын қолдайды.

6. «Қуаныш» өлеңінің негізгі идеялары

«Қуаныш» өлеңінде күннің жылы сәулелері мен бала күлкісі арқылы шынайы шаттық бейнеленеді. Бұл шығарманың негізгі ойы – қуаныштың өмірге деген жылулық пен оң әсерін жеткізу. Сонымен қатар, өлең достық пен жақын адамдардың маңыздылығын атап өтеді, бұл баланың эмоционалдық қауіпсіздігі мен жан дүниесінің байлығын нығайтады. Қолайлы, жеңіл тіл арқылы өлең балаларға қуаныш сезімін түсінікті әрі тиімді жеткізеді.

7. Отбасындағы қуаныш сәттері

Отбасында бірге өткізілетін уақыт – баланың қуаныш сезімінің ең сенімді қайнар көзі. Бірге тамақ әзірлеу, ойын ойнау немесе шағын мерекелерді атап өту – бұлар балалардың жан дүниесін байытып, сенімділік пен сүйіспеншілікке толы атмосфера қалыптастырады. Мысалы, ата-аналардың жылы құшағы мен жылы лебіздері балаға өзін қымбатты сезінуге мүмкіндік береді және оның қуаныш деңгейін арттырады.

8. Достармен бірге күлу – қуаныштың қайнары

Достар арасындағы күлкі мен әзіл – баланың әлеміне шаттық пен көңілділік әкелетін маңызды құрамдас бөлік. Бірге ойнайтын ойындар мен ортақ қызығушылықтар балалардың байланысын нығайтады және олардың сенімділігін арттырады. Сонымен қатар, достардың қолдауы мен түсіністігі балаға үлкен қуаныш сыйлайтын өмірлік маңызды фактор болып табылады. Достық – балаларға қуаныштың ешқашан таусылмайтын қайнаған қазығы.

9. Мектептегі шаттық сәттері

Мектеп балалар үшін жаңа білім мен тәжірибе алатын орын, сондай-ақ қуаныштың көптеген сәттері туындайтын орта болып табылады. Табысқа жеткенде немесе сыныпта бірлесіп тапсырма орындағанда балалар арасында ерекше қуаныш пайда болады. Мектептегі достармен өткен ашық мерекелер мен ойындар да баланың жан дүниесін жаңартып, оқуға деген ынтасын арттырады. Барлық бұл шаттықтар баланың өмірлік тәжірибесін байытады.

10. Қуанышпен бөлісу тәсілдері

Қуанышты басқалармен бөлісу оның әсерін күшейтеді және қарым-қатынасты тереңдетеді. Мысалы, жылы және мейірімді сөздер айту – қуанышты сезінуді күшейтеді. Сондай-ақ, сыйлық беру – қуанышты бөлісудің әдемі әрі көркем тәсілі, ол достық пен жанашырлықты білдіреді. Қиын сәттерде қолдау көрсету баланың сенімін нығайтып, қуанышты тағы да арттырады. Басқалардың қуанышын бірге қарсы алу адамгершілік пен мейірімділіктің үлгісі болып табылады.

11. Сүйікті істер – қуаныш қайнары

Балалар мен ересектер үшін сүйікті істер – қуанышты қайнар көзі. Мұндай істердің қатарында сұлулықты өз қолымен жасау, спортпен шұғылдану немесе жаңа білім алу бар. Мысалы, сурет салу балаларға өзін білдіруге және ішкі сезімдерін шығаруға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, сүйікті іс әрдайым баланың өмірге деген құлшынысын арттырады және жүрегін шаттыққа бөлеп отырады.

12. Табиғаттағы қуаныш

Табиғат баланың қуанышын көбейтуге көмектеседі. Жазғы күннің жылы сәулесі, жапырақтардың шелестігі, гүлдердің иісі балаларды қуанышты әрі сабырға толы сезімге бөлейді. Табиғатта сапарлар, ойындар және жүру баланың денсаулығын жақсартып қана қоймайды, сонымен қатар оның ішкі жан дүниесін байытады. Осылайша, табиғат пен оның әсемдігі бала өмірінде шаттықтың қайнар көзі болады.

13. Жақсылық жасау арқылы қуанту

Жақсылық жасау – қуаныштың ең мәнді әрі үлкен қайнар көзі. Айналадағы адамдарға көмектесу немесе кішігірім ізгі істер жасау балаларды бақытқа бөлейді және өзара жақсы қарым-қатынасты нығайтады. Мысалы, мектепте біреуге қолдау көрсету немесе отбасының мүддесі үшін бірлесе еңбек ету – балаға жағымды әсер сыйлайды. Жақсылық жасау арқылы баланың жүрегі тазарып, құнды тәжірибе жинақталады.

14. Күлімсіреудің күшті әсері

Ғалымдардың зерттеуі көрсеткендей, адам күлімдеген кезде ол өзгелерге позитивті энергия береді және қарым-қатынасты жақсартады. Бұл өз кезегінде адамдар арасындағы сенім мен жылы сезімді арттырады. Әлемдік деңгейде жүргізілген психологиялық зерттеу 2022 жылы дәлелдегендей, әріптестер мен достар күлімсіреген адамға оң көзқараспен қарап, тезірек жылы қарым-қатынас құрады. Бұл күлімсіреудің адам өміріндегі маңызды рөлін тағы бір мәрте дәлелдейді.

15. Кішкентай қуанышты көре білу

Ұсақ қуаныштардың мәнін түсіну – баланың ішкі жан дүниесін байытуға көмектеседі. Мысалы, ашылған гүлге таңғалу немесе тәтті дәмнен ләззат алу балаға ерекше сезім сыйлайды. Мұндай кішігірім сәттер баланы өмірге оптимистік көзқараспен қарауға үйретеді. Сондай-ақ, күнделікті қарапайым сәттерде де шаттық табу маңызды, мысалы, жақсы сурет салу немесе жаңа білім игеру. Бұл баланың көңілін көтеріп, оның өзіне сенімділігін арттырады.

16. Балалар әдебиеті – қуаныш әлемі

Балалар әдебиеті – бұл тек мәтін ғана емес, бұл – бала өміріндегі қуаныш пен мейірімділік негізін қалаушы ғажайып әлем. Әдебиет балаларға өмірге деген қызығушылық пен ізгілік қасиеттерін дамытатын терең тәрбие құралы ретінде қызмет етеді. Әбдiлдi Шынбатыровтың шығармалары арнайы солай бағдарланған: достық пен ізгіліктің ерекше мәнін аша отырып, көркем тілдің сұлулығымен ерекшеленеді және баланың жан дүниесіне терең әсер етеді. Ертегілер мен өлеңдер, баланың қиялын өрістету арқылы оның эмоционалды әлемін байыта түседі, әрі жас оқырманды өмірдің жағымды сәттерін тыңғылықты бағалауға үйретеді. Әдеби мұра арқылы балалар өз сезімдерін қалай ашық білдіру керектігін, басқаларға құрметпен қараудың маңыздылығын меңгереді, сондай-ақ қуаныш сезімінің қаншалықты маңызды екенін жақсы түсінеді.

17. Қуаныш туралы мақалдар

Қазақ халық даналығының айнасы саналатын мақал-мәтелдер – қуаныш сезімін түсіндіретін тамаша мысалдар. Мысалы, "Қуаныштың кілті – жақсылықта" деген мақал өмірдің әрбір сәтін мейірімділік пен достықпен байытудың маңыздылығын көрсетеді. Басқа мақалдар да ұрпақтан ұрпаққа қуаныш пен шаттықтың құндылығын жеткізіп келеді, олар арқылы балалар өмірге деген жылы көзқарас қалыптастырады. Бұл оқиғалар мен мақалдар балалардың ынталандырушысы ғана емес, сонымен қатар олардың мәдени кодында терең тамыр жайған тәлімгер де.

18. Мерекелер – қуаныш мерекесі

Қуаныштың ерекше сәттері – мерекелерде айқын көрініс табады. Мысалы, Қазақстандағы Наурыз мейрамы – көктемнің жаңаруы мен жаңа үміттердің бастауы ретінде танылған ежелгі дәстүр. Бұл күні балалар мен ересектер бірге қуаныш пен мейірімділік атмосферасын жасайды. Сонымен қатар, балалық шақтың қуанышты күндері – мектеп жылының басталуы, Жаңа жыл және басқа да мерекелер – баланың көңіл-күйін көтеріп, олардың өмірге деген позитивті көзқарасын қалыптастыруға үлес қосады. Мерекелердің бұл желісі балаларға өмірге деген шабыт пен шаттық сыйлайды.

19. Қуанышты сақтау әдеттері

Қуанышты сақтау – бұл тек сол сәтті еске алу ғана емес, оны өмірімізде үнемі жаңартып отыру. Мысалы, балаларға күнделікті өмірде кішкентай да болса қуаныштарды байқау және оны достарымен бөлісу әдеті үйретіледі. Өзінің жетістіктерін жазуға арналған "қуаныш күнделігі" немесе сүйікті ойындар арқылы позитивті эмоцияларды сақтау дәстүрге айнала бастайды. Қуанышты сақтау дағдылары балалардың эмоционалды сауықтыруына ықпал етіп, өмірлеріндегі қиындықтарды жеңуге көмектеседі.

20. Қуаныш — өмір жолын жарықтандыратын шамшырақ

Қуаныш бала жүрегінің жылы шырағын жағатын, оның өміріне мән мен мағына қосатын ең маңызды сезімдердің бірі. Әбдiлдi Шынбатыровтың өлеңдері мен шығармалары арқасында балалар жақсы мен мейірімділікке үйреніп, осылайша өздерін бақытты сезінетін жан-жақты тұлға ретінде өседі. Бұл шығармалар арқылы олар өмірдің сәттілігі мен қуаныштың қадірін терең түсінеді, өздерінің ішкі әлемін байытып, айналасындағы адамдарға жақсылық пен қамқорлықты ұялатуға ұмтылады.

Дереккөздер

Нұрланбеков, С. Қуаныш пен психологиялық денсаулық. Алматы: Қазақ университеті баспасы, 2018.

Әлтаев, Б. Балалармен жұмыс істеудегі қуаныштың рөлі. Алматы: Білім, 2020.

Ғаламдық психологиялық зерттеу, 2022 жыл.

Сақтаған, А. Отбасы мен балалар психологиясы. Нұр-Сұлтан: Ғылым, 2019.

Тұрсынов, М. Табиғаттың балаларға әсері. Шымкент: Оңтүстік Қазақстан, 2021.

Аманжолов, Н. "Балалар әдебиеті: тарих пен қазіргі кезең." Алматы, 2018.

Баймуханова, Г. "Қазақ балалар әдебиетінде тәрбиелік мән." Қазақ әдебиеті журналы, 2020.

Жолдасбекова, А. "Өрнек пен мағына: Әбділді Шынбатыров шығармашылығы." Мәскеу, 2019.

Қазақ халқының мақал-мәтелдері жинағы. Алматы, 2017.

Сулейменов, О. "Наурыз – халықтың бірлігі мен қуанышы." Елорда баспасы, 2021.