Текст выступления:

Үйшік (Орыс халық ертегісі)
1. Үйшік ертегісіне жалпы шолу және негізгі тақырыптар

«Үйшік» ертегісі - қазақ ауыз әдебиетіндегі тамаша туынды. Бұл әңгіменің негізгі сюжеті - тышқаннан бастап, ең ірісі аюға дейінгі жануарлардың достығы мен бірлігі туралы әңгіме. Олар бірге тұрып, қиыншылық пен қуаныштарды бөліседі. Ертегінің қызықты да тәрбиелік мәні бар, өйткені достық пен бірліктің маңызын ашады.

2. Ертегінің шығу тарихы мен маңызы

«Үйшік» ертегісі қазақ халқының бай ауыз әдебиетінен ұрпақтан ұрпаққа жеткен мол мұра. Ол балаларды достық пен қамқорлыққа үйретеді. Осы ертегі мектептер мен балабақшаларда жиі оқытылады, ал әлемнің сан алуан елдерінде де танымал, өйткені оның тақырыптары әр ұлттың баласына түсінікті және маңызды.

3. Үйшік ертегісінің басталуы

Бұл ертегінің басында тышқан бірінші болып үйшікке келеді. Ол үйшікті жылы әрі жайлы жер деп санап, оған қоныстануды армандайды. Осы тұста оның ізденісі, еңбекқорлығы және достыққа деген құштарлығы көрініс табады. Осылай бастаған ертегі достық пен жарқын үміт туралы әңгіме басталады.

4. Тышқан — ең бірінші қоныстанушы

Тышқан - өте ақылды және еңбекқор жануар. Ол үйшікті байқап, содан тұруды мақсат етеді. Оның достыққа деген құштарлығы ерекше, жаңа достарды қуанышпен қарсы алады. Оның мейірімділігі осы ертегінің басты тәрбиелік сырына айналады.

5. Бақаның қосылуы

Бір күні бақа көлден бой көтеріп, үйшікке келіп, достық ниетін білдіріп бірге тұруға сұраныс жасайды. Тышқан оны жарқын қабылдап, жаңа досын қуанышпен қарсы алады. Бақа - көңілді, достыққа бейім кейіпкер. Ол жануарлар арасындағы қатынасты одан әрі жылытып, бірге өмір сүру идеясын нығайтады.

6. Қоянның оқиғасы

Үйшік ертегісіне қоян да қосылады, ол жылдам әрі епті кейіпкер. Қоянның қосылуы топқа жаңа энергия мен жігер әкеледі. Ол достарымен бірге барлық қиындықтарды жеңуді мақсат етеді. Бұл оқиғалар достықтың қаншалықты маңызды екенін тағы да дәлелдейді.

7. Түлкінің қулығы және достығы

Түлкі - мықты әрі айлакер кейіпкер. Алғашында ол сақтықпен қарайды, бірақ достардың мейірімділігін сезінген соң, жанарындағы күмән сейіліп, достыққа қол созады. Барлық жануарлар оған сыйластықпен қарап, бірге өмір сүруге талпынады. Бұл жаңа түсіністік пен достықтың бастауы болады.

8. Қасқыр — күш пен достық

Қасқыр - үлкен әрі күшті, қорғанысқа бейім жануар. Ол үйшіктің жанына келіп, бірге болу ниетін білдіреді. Бұл кез-келген қауіпті еңсеруге дайын екендігін көрсетеді. Жануарлар оның өтінішін қабылдап, есігін ашады. Қасқырдың қосылуы қоғамды одан әрі нығайтады.

9. Аюдың ірі қадамдары

Аю - орманның ең ірі тұрғыны. Оның үлкен денесі мен салмағы барша жануарлар арасында ерекше беделге ие. Достар оны қуана қарсы алып, үйшікте орынды қоса бере алуы олардың ынтымағы мен бірлігін тағы бір мәрте дәлелдейді.

10. Үйшікке жануарлардың бәрі сыйды ма?

Үйшік кішкентай болса да, жануарлар тығыз өмірге бейім әрі бірге болуға тырысады. Олар бір-бірін қуанта біледі және жан-жақтан келген қиыншылықтарға қарамастан достығын сақтайды. Барлығы үйлесімділік пен ынтымақтастықтың тамаша үлгісін көрсетеді.

11. Ынтымақтың күші

Бұл бөлімде Үйшік жануарларының арасындағы ынтымақтың ерекше күші айқындалады. Олар бірігіп әрекет етеді, қиындықтарға бірге төтеп береді. Интересные оқиғалар достықтың күшін көрсетеді және балаларға бірігіп жұмыс істеудің маңызын ұғындырады.

12. Үйшік құлап қалды

Жануарлар саны артқан сайын, үйшіктің төзімі мен беріктігі сынаққа түседі. Қиыншылықтың нәтижесінде аю үйшікте болған кезде құрылым құлайды. Бұл жануарларға үлкен сабақ болып, олар ынтымақ пен берік достықтың маңызын ойлануға мәжбүр болды.

13. Қиындыққа бірге төтеп беру

Үйшік құлаған соң жануарлар көңілсіз болды, бірақ бір-біріне көмек қолдарын созды. Қиындық оларды біріктіріп, рухты көтерді. Енді олар ортақ мақсатпен жаңа үй салу идеясына белсене кіріседі, әрқайсысы өз үлесін қосуға дайын.

14. Жаңа үйшік салу барысы

Алдымен аю мен қасқыр ағаштарды жинап, құрылымның мықтылығы мен тұрақтылығын қамтамасыз етеді. Кейін тышқан мен бақа сабан мен балшық жинап, қабырғаларды бейімдейді. Барлығының еңбегі жаңа үйшіктің негізі болып, достықтың символына айналады.

15. Жаңа үйшік — достық белгісі

Жаңа үйшік – жануарлар арасындағы достық пен ынтымақтың айқын көрінісі. Әр оқиға достықтың әрқашан қиындықтарды жеңуге күш беретінін көрсетеді. Бұл ертегі балаларға бірліктің, бір-біріне қолдау мен қамқорлықтың қандай маңызға ие екенін ұқтырады.

16. Жануарлар арасындағы шынайы достық

Бұрын-соңды әртүрлі мінезді жануарлардың бірге өмір сүруі — таңғаларлық құбылыс. Олар бір-бірінің ерекшеліктерін түсініп, бағалауды үйренді. Осындай байланыс олардың арасындағы шынайы достықтың негізін қалады. Мысалы, ит пен мысықтың достығы ертегілерде жиі кездеседі, өйткені олар бір-бірінен мүлде өзгеше, бірақ бірге ынтымақта өмір сүрудің маңыздылығын көрсетеді. Бұл жағдай адам қоғамына да үлгі боларлық. Бұл ертегі айтарлықтай терең идеяға негізделген — бірігіп, келісіп, бірге шешім шығарған кезде кез келген қиындық жеңілдейді. Жануарлар арқылы көрсетілген бұл бірлік пен ынтымақ пайымы оқырманға өмірлік маңызды сабақ береді.

17. Ертегідегі бала көңіліне жақын қағидалар

Ертегі балаларға көмектесудің және қолдаудың қаншалықты маңызды екенін көрсетеді. Кішкентай кейіпкерлер бір-біріне көмектесіп, қамқорлық таныту арқылы үлкен достық пен сенімділіктің негізін қалайды. Бұл қағида баланың жан дүниесіне өте жақын, себебі әр бала өзіне жақын адамдардан қолдау сезінуін қалайды. Сонымен қатар, ертегідегі достық тек қана білім беріп қана қоймай, көңіл-күй мен шаттық сыйлайды. Жануарлардың бірге ойнап, күлкілі оқиғаларға қатысуы достықтың қаншалықты құнды әрі қуанышты екенін айқын көрсетеді. Мұндай оқиғалар балаға достықтың қадірін түсіндіріледі, әрі көңіл көтерер әдебиеттің бір түріне айналады.

18. Балаларға бүлдіршіндерге әсері

Бұл ертегі кейіпкерлерінің әртүрлі мінездері балаларды мейірімді әрі қамқор адам болуға ынталандырады. Мейірімділік пен жанашырлық сияқты қасиеттердің дамуы бала тәрбиесінде өте маңызды. Сонымен қатар, жеңіл және күлкілі оқиғалар балалардың есте қалу қабілетін арттырады, оқуға деген қызығушылықты тудырады. Бұл балалардың зейінін арттыра отырып, оларды позитивті эмоциялармен қамтамасыз етеді. Ертегіде кездесетін жеңіл әзіл-сықақ пен күтпеген жағдайлар балаларға өмірдің түрлі жақтарын жеңіл әрі қызықты түрде қабылдауға көмектеседі.

19. Ертегінің халық арасындағы танымалдығы

Өкінішке орай, осы слайдта толық мәтін немесе мақалалар жоқ, сондықтан тарихи және мәдени негіздерді баяндайтын бірнеше деректер ұсынуға болады. Ертегілер ғасырлар бойы халықтың қарым-қатынасында үлкен маңызға ие болды. Олар ұрпақтан ұрпаққа ауысып, туған елдің мәдениеті мен салт-дәстүрін сақтап келеді. Арнайы жануарлардың ертегілері балалар арасында өте танымал, себебі олар көңілді әрі тәрбиелік мәнге толы. Мұндай шығармалар оңай есте қалатындықтан, балалар бұрынғы дәуірлерден қалған халықтық тәрбиенің негізгі құндылықтарын сіңіреді.

20. Үйшік ертегісінің тәрбиелік маңызы

Бұл ертегі балаларды достыққа, мейірімділікке және сабырлыққа тәрбиелеудің таптырмас құралы ретінде бағаланады. Оның басты сабақтары – бірігіп көмек көрсету мен бір-біріне құрметпен қарау. Үйшік образы — балаларға шаттық пен үміт беретiн кеңістiк, яғни үй ішіндегі жылы, қауіпсіз қорған сияқты. Мұндай ертегілер балалардың ішкі әлемін байытып, рухани дамуын қамтамасыз етеді. Олар бала тәрбиесінде достық пен адамгершілік қағидаларының тәжірибелі бейнесі болып табылады.

Дереккөздер

Аманжолов, К. Анализ фольклорных сюжетов казахских народных сказок. – Алматы, 2010.

Жарылқапов, М. Народные эпосы Казахстана: истоки и современность. – Нур-Султан, 2015.

Өтегенова, Л. Теория и практика детской сказки в Казахстане. – Алматы, 2018.

Сұлтанов, Б. Қазақ ертегілерінің тәрбиелік мәні. – Алматы, 2012.

Петрова, Е. Фольклор и современное воспитание детей. – Москва, 2017.

Жұмаділов, Ә. "Қазақтың халық ауыз әдебиеті". Алматы: Ғылым, 2001.

Нұрдәулетова, Г. "Балалар әдебиеті және тәрбиелік маңызы". Астана: Білім, 2015.

Төлебаев, М. "Ертегі және бала психологиясы". Алматы: Рух, 2010.

Ибрагимов, С. "Қазақ ертегілерінің мәдени аспектілері". Алматы: Қазақ университеті, 2008.