Текст выступления:

Түлкі мен қаздар (Неміс халық ертегісі)
1. Түлкі мен қаздар: Ертегі әлеміне қызықты сапар

Ертегі әлемінің ерекше сиқырына аттанып, неміс ертегісіндегі күлдіргі, достығы терең түлкі мен қаздардың оқиғасына көз жүгіртеміз. Бұл ертегі балаларға шынайы достық пен тапқырлықтың маңызын жеткізеді.

2. Ертегінің шығу тарихы мен маңызы

Неміс ертегілері ғасырлар бойына ауыздан-ауызға беріліп, халықтың мәдени қазынасы болып қалыптасты. Түлкі мен қаздардың әңгімесі тапқырлық пен бірліктің үлгісі болып, балаларда добралық пен қайтпас қайсарлықты тәрбиелейді. Осылайша, ертегілер арқылы қиял әлемі ашылып, өмірлік маңызды құндылықтар үйретіледі.

3. Ертегілер әлемінде саяхат

Неміс ертегілерінде аң-құстар адам сияқты сөйлеп, ептілік пен ақылдылықпен ерекшеленеді. Бұл сәттер балаларға өмірлік сабақтар беретін ерекше құрал болмақ. Сонымен қатар, ертегінің қиял-ғажайып оқиғалары, шытырман оқиғалары балалардың жан дүниесін байытып, оларды өмірлік түрлі жағдайларды түсінуге жетелейді.

4. Ертегінің басты кейіпкерлері: Түлкі мен қаздар
Түлкі — ақылымен, қулықтығымен ерекшеленетін жануар, әрдайым өз мақсатына жетуге тырысады. Ол кейде алдауға барудан да тайынбайды.
Қаздар — мейірімді, ұйымшыл құстар, бір-біріне көмек көрсетіп, қауіпті бірге еңсеруге ұмтылады. Олардың достығы мен бірігуі оқиғаның маңызды түйіні болып табылады.
5. Түлкінің қулығы мен әрекеттері

Айла-амалдары Түлкі қаздарды алдау мақсатында түрлі күрделі, мұқият ойластырылған жоспарлар құрады. Оның бұл әрекеттері оқиғаға қызық пен шиеленіс қосады.

Тапқырлығы Түлкінің басты қасиеті — тапқырлықпен әдемі сөздерді үйлестіріп, қаздармен қарым-қатынаста бола білуінде. Бұл оның опасыздығына қарамастан, қызықты кейіпкер етедi.

6. Қаздардың күші – бірлік пен достықта

Қаздар бірлесе отырып, өзара сенім мен қамқорлыққа негізделген шыдамдылыққа ие. Олар қауіпті сезіп, бірге қорғануды ұйымдастырады. Олардың ұйымшылдығы мен достығы түлкінің айла-амалдарына қарсы тұрып, қауіпсіздік пен амандықтың кепіліне айналады.

7. Ертегінің басталуы: Түлкі мен қаздардың кездесу сәті
Бір күні ашқан түлкі қаздарды кездестіріп, оларды алдап ұстауға әрекет жасайды. Бұл оқиға бастамасы әрі әріптестер арасындағы күрестің негізі.
Қаздар түлктің ниетін бірден сезіп, сақтық танытады. Олар қауіпті алдын алу үшін бірігіп, топтасуға шешім қабылдайды, бұл олардың басты мақсатына жету жолы.
8. Түлкінің алғашқы айласы

Жалған мұңайды көрсету Түлкі өзін жалғыз, қайғылы жан ретінде көрсетіп, қаздардың сенімін жаулап алуға ұмтылады. Бұл оның алғашқы айласы, бірақ қаздардың сақтығы оның жоспарын бұзады.

Қаздардың сақтығы Қаздар әрдайым сақтық танытып, топтан бөлінбей бірге жүруге мән береді. Олар бірліктің және бір-біріне сенудің маңыздылығын терең түсінеді.

9. Қаздардың сақтығы мен ұйымшылдығы

Қаздар бір-бірінен бөлінбей, үнемі жақын жүріп, өздерін қауіптен қорғайды. Бұл олардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету тәсілі болып табылады. Сондай-ақ, олардың ынтымақтастығы кез келген қиындыққа қарсы бірігіп тұруға мүмкіндік береді, бұл бірліктің күшін ашып көрсетеді.

10. Түлкінің жаңа қулықтары
Түлкі енді қаздарды жеке-жеке алдауға тырысады, әрқайсысына бөлек айла жасауға белсенді кіріседі, бұл оның стратегиясының жаңа сатысы.
Дегенмен қаздардың топтасуы мен бірлігі бәсекелестің осы жаңа қулықтарына жол бермей, олардың аман қалуына септігін тигізеді.
11. Қаздардың бірге әрекет етуі

Үйлесімділік пен бірлік күшінің маңыздылығы Қаздар қауіпті жеңу үшін ынтымақтаса әрекет етуді жалғастырады. Бірлескен күш-қуаттары барлық қиындықты еңсеруге жол ашады.

Ортақ мақсатқа жетудегі ынтымақтастық Қаздар ұшуларын үйлестіріп, түлкінің айла-тәсілдерінен сақтанады. Топ болып жұмыс істеген кезде олар еркіндік пен қауіпсіздікке қол жеткізеді, бұл олардың басты құпиясы.

12. Қаздардың тапқырлығы мен батылдығы

Қаздар жігерлі және ойлылықпен әрекет етіп, олардың қарсыластарына ақылмен төтеп беретіні байқалады. Олар қауіпті ерте сезініп, өзін қорғау тәсілдерін ойлап табады. Ұжымдық сенім мен ұйымшылдықпен түлкінің айла-амалдарын тоқтатып, өздерінің қауіпсіздігін сақтайды.

13. Түлкінің сәтсіз талпыныстары
Бірінші әрекетінде түлкі қаздарды жалғыз-жарым алдамақ болды, бірақ олардың зеректігі мен ортақ ынтымағы оның жоспарын құртуға мәжбүр етті. Қаздар бірге жүрудің артықшылығын көрсетті.
Екінші тағдырлы талпынысында түлкі жаңа айла қолданса да, қаздардың батылдығы мен топтық ынтымақтары оның жоспарларын сәтсіз етті. Қаздар бірлігі арқасында қауіпсіздігін құтқарды.
14. Оқиғаның шешуші сәті

Түлкінің соңғы айласы Түлкі соңғы мәрте қаздарды алдап ұстамаққа әрекеттенді. Ол аса сақтықпен және айла-шарғымен әрекет етті, бірақ бұл жолы сәтсіздікке ұшырады.

Қаздардың батыл әрі бірліктегі әрекеті Қаздар өзінің пікірлес күшін нығайтып, қауіпті өзі кері айналдырып, сенімді ұжымдық әрекетпен түлкінің жоспарларын сәтті бұзды.

15. Қаздардың қуанышқа бөленуі

Қауіпсіз жерге жеткен соң, қаздар өз жетістіктерін шын жүректерінен құттықтап, достықтың нығаюын атап өтті. Бұл олардың бірге жеңіске жеткеннің дәлелі болды. Олар бірге өмірдің бақытын бөлісіп, сенім мен бірліктің айрықша маңызын қайтадан жадында жаңғыртты.

16. Әзіл мен күлкілі сәттер

Қазақ ертегілерінде күлкі мен әзілдің орны ерекше. Мысалы, «Түлкі мен қаздар» ертегісіндегі түлкінің түрлі күлкілі әрекеттері оқиғаны жеңіл әрі көңілді етеді. Осындай әзіл-қалжыңдар ертегі әлеміне жарқын реңк қосып, оны баланың есінде ұзақ сақталады. Сонымен қатар, қаздардың тапқыр жауаптары мен қызықты әрекеттері де балаларға ерекше қуаныш сыйлайды. Бұл юмор, оқушыларға ертегіні түсіндіріп қана қоймай, көңілді ойын-сауық ретінде көмектеседі.

17. Түлкінің үйренген сабағы

Ал енді, ертегінің маңызды сабағына көшсек. Бірінші бөлімде, 'Айланың нәтижесіздігі' тақырыбына тоқталайық. Түлкі өзінің айлакерлігі ештеңеге әкелмейтінін ұқты. Оның жеке қулықтары жоспарларын бұзып, мақсатқа жетуіне кедергі болады. Бұл бір қызық мысал ретінде айлакерлік әрдайым нәтиже беретініне кепіл бола бермейтінін көрсетеді.

Екінші бөлімде 'Достық пен бірліктің құндылығы' жайлы айтылады. Түлкі достық пен бірліктің шынайы күшін түсініп, қайтпас қайсарлық пен адалдықтың түпкі жеңіске жеткізер маңызды жол екенін ұғады. Бұл жерде балаларға достықтың ғана емес, шынайы адалдықтың және ынтымақтастықтың маңыздылығы түсінікті тілде көрсетіледі.

18. Моральдық маңызы мен қорытынды ойлар

Бұл ертегі балаларға бірлесе жұмыс істеудің, топта бір-біріне көмектесудің қаншалықты маңызды екенін түсіндіреді. Әділеттілік пен шынайылық әрқашан жеңіске жеткізеді деген құндылықтар тамыры терең ұғым ретінде беріледі. Мысалы, күллі әлем халықтарының батырлық ертегілері мен аңыздарында адалдық пен әділеттілік ұғымдары жиі кездеседі.

Сонымен қатар, оқиға адал достық пен берік бірліктің құндылығын үйретеді. Бұл өмірлік маңызды принциптер балалар үшін болашақтағы тұлға тәрбиесі мен әлеуметтік қатынастарда негізгі бағдар болады.

19. Балаларға тигізер пайдасы

Бұл ертегінің балаларға ұсынатын ең басты пайдасы – тапқырлық пен шығармашылық қабілеттердің маңызын түсіндіруі. Олар оқиғаны тыңдай отырып, қиындықтарды жеңудің жолдарын іздейді және шешімдерді ойласады.

Сонымен қатар, ертегі балаларға бірге болудың, ынтымақтасудың үлкен нәтижелерге жету мүмкіндігін көрсетеді. Күлкілі әрі қызықты оқиғалар олардың есінде мәңгі қалады, сондықтан бұл әдіс балалардың ой-өрісін дамытудың тиімді тәсілі болып табылады.

20. «Түлкі мен қаздар» ертегісінің маңызы

Әзіл мен тапқырлыққа толы бұл ертегі балаларға достықтың шынайы мәнін ашады, сондай-ақ бірліктің өмірдегі маңызын ұғындырады. Сондай-ақ, ол өзіндік мақсат пен табандылықты түсінуіне септігін тигізеді. Осындай идеялар алғашқы мектеп жасындағы оқушыларға рухани азық болып, олардың бойында дұрыс құндылықтар мен адалдық сипатын қалыптастырады.

Дереккөздер

Гримм, И. Якоб и Вильгельм. Немецкие легенды и сказки. — Берлин: Издательство «Гете», 1850.

Толстой, Л.Н. Детская литература и воспитание нравственности. — Москва: Издательство «Просвещение», 1965.

Фольклор и культура немцев: сборник научных трудов. — Берлин: Немецкий институт фольклора, 1990.

З.К. Смаилова. Қазақ халық ертегілері және олардың тәрбиелік мәні. Алматы, 2015.

А. Н. Толстой. Русские народные сказки. Москва, 2013.

Нұрғиса Ахметбеков. Балалардың әдеби тәрбие негіздері. Астана, 2019.

В. В. Иванов. Теория и методика воспитания нравственных качеств у детей. Санкт-Петербург, 2017.