Текст выступления:

Үш аю (Орыс халық ертегісі)
1. Үш аю: Ертегіге қызықты шолу

Балалар әдебиеті әлемінде «Үш аю» ертегісі ерекше орын алады. Бұл классикалық орыс ертегісі мейірімділік пен достық туралы білім береді, балғындарға үлгі боларлық әдемі оқиға ұсынады. Қысқа әрі әсерлі әңгіме арқылы кішкентай балаларға жақсы адамгершілік қасиеттерін түсіндіру мүмкін.

2. Ертегінің шығу тарихы және мәні

«Үш аю» ертегісі ғасырлар бойы ауызша тарап, өзінің маңызды құндылықтарымен ерекшеленді. Бұл басылымда балаларға ынтымақ, мейірімділік және әділдік сияқты адамгершілік негіздері жайлы түсінік беріледі. Ертегінің түрлі халықтарда кездесуі оның қаншалықты кең таралғанын және көптеген мәдениеттерде қадірлі екенін көрсетеді.

3. Аюлар отбасы: Әке, ана, бала

Бұл ертегіде аюлар отбасының үш мүшесі бар: әке, ана және бала аю. Әке аю мықты әрі қорғаншы ретінде бейнеленеді, ол тәртіп пен адалдыққа қатаң қарайды. Ана аю жылы жүректі, қамқор, отбасының жылуын сақтаушы. Бала аю — осы отбасындағы шаттық пен қуаныштың символы, балаларға ұнайтын сүйкімді кейіпкер.

4. Қыздың орманға тап болуы

Бір күні жас қыз орманда адасып шығады. Оның батылдығы мен тапқырлығы арқасында жол табуға тырысады және кездейсоқ аюлардың үйіне жетеді. Бұл кездесу оқиғаның ең басты сәті болып табылады — ертегінің негізгі оқиғалар ошағы ашылады, әрі балалардың қиялын оятады.

5. Аюлар үйіндегі алғашқы әсерлер

Қыз аюлардың үйіне кіргенде алдымен үш түрлі табақтағы ботқаларды көреді, олар әртүрлі көлемде — үлкеннен кішкенеге қарай. Үйдегі орындықтар мен төсектер де осылайша әртүрлі көлемде орналасқан, бұл әр отбасы мүшесіне арналған жеке орындардың бар екенін білдіреді. Мұндай ерекшеліктер оқиғаға шынайы өмір салтын қосады.

6. Қызықты сәттер: Ботқа мен орындықтар

Үй ішіндегі ботқалардың әрқайсысының дәмі мен температурасы қыз үшін таңқаларлық еді: үлкен табақтағы ботқа тым ыстық, орта табақтағы ащы, ал кішкентайдағы дәл өзі қалағандай жылы әрі дәмді. Сондай-ақ, орындықтар да әртүрлі болатын: үлкен және қаттыдан бастап кіші әрі жұмсаққа дейін. Бұл сәттер оқушылардың ертегідегі бөлшектерге қызығушылығын арттырады.

7. Үш түрлі кереует: Кішкентайға жайлы

Қыз үлкен төсекте ұйықтауға тырысты, алайда қатты болғандықтан бұл жайлы болмай шықты. Ортаңғы кереует те ыңғайлы сезілмеді — ол тым жұмсақ әрі жарамсыз еді. Ал кішкентай аюдың төсегі қызға мүлде жайлы әрі жылы көрінді, сондықтан қыз дәл осы жерде түні бойы тыныш ұйықтап қалды.

8. Аюлар саяхатта, үйге оралуы

Аюлар орман ішінде ұзақ серуендеп, үйге оралғанда, үстел үстіндегі басқан іздер мен орындықтың орын ауыстырғанын байқады. Ботқаның біраз жеп қойғаны, орындықтың ыдырауы және төсектің жылылығы — бұл ұсақ өзгерістер оқиғадағы баланың және аюлардың әсерін ашып көрсетеді, олардың қарым-қатынасының дамуына әсер етеді.

9. Қыз бен аюлардың ойламаған кездесуі

Үш аю қызды бала аюдың төсегінде ұйықтап жатқанын көріп, таңырқап қалды. Қыз оянғанда қорқып қалғанымен, жағдайды тез түсініп, абай бола бастады. Осы сәттен бастап аюлар қызға жылы шырай танытып, олар арасында жаңа достық қарым-қатынас орнайды, бұл ертегінің басты ұғымдарының бірі — мейірімділік пен өзара түсіністік.

10. Қыздың үйіне қайтар жолы

Қорқып қалған қыз орманнан жүгіріп өтіп, өзінің үйіне аман-есен оралады. Бұл оқиға мейірім, түсіністік және достықтың жеңіске жеткенін көрсетеді. Ертегінің соңында бәрі бақытты әрі ешкімге зиян келмей, үлкен жүректің және кешірімділіктің маңыздылығы айқындалады.

11. Кейіпкерлердің ерекшеліктері

Әрбір кейіпкердің өзіндік айрықша қасиеттері оқиғаны байыта түседі. Әке аю — мықты, тәртіпті, ана аю — мейірімді әрі қамқор, ал бала аю — қуанышты әрі нәзік. Қыздың батылдығы мен тапқырлығы ертегі желісінде маңызды роль атқарады. Бұл кейіпкерлердің арақатынастары балаларға дұрыс адамдар арасындағы қарым-қатынасты түсінуге көмектеседі.

12. Аюлар үйі – ұйымшылдық үлгісі

Аюлардың үйі әрдайым таза және тәртіпке бағынған. Заттар өз орнына қойылған, бұл отбасының ұқыптылығы мен ұйымшылдығын айқын көрсетеді. Әрбір отбасы мүшесіне жеке ыдыс пен орын тағайындалған, бұл өзара сыйластық пен жауапкершілікті тәрбиелейді. Мұндай мысал балаларға ұжымдық өмірдің негіздерін түсінуге ықпал етеді.

13. Ертегі әлеміндегі көңілді сәттер

Оқиға барысында қызықты әрі күлкілі сәттер көп. Мысалы, қыздың әр табақтағы ботқаны дәмдеу арқылы таңдау жасауы немесе орындықтармен тәжірибесі - бәрі балалардың көңілін көтеріп, ертегінің тартымдылығын арттырады. Мұндай сәттер оқушылардың ертегіге деген қызығушылығын арттырып, оқуды одан әрі жеңілдетеді.

14. Үш аю: Халықтық дәстүрдің үлгісі

«Үш аю» ертегісі орыс халқының ауызша шығармашылығында орынды орын алады және қазақ балалар әдебиетіне аударылып, мәдениетаралық байланыстарды нығайтты. Бұл түсінік балаларға ұлттық дәстүр мен құндылықтарды таныстырып, ұрпақтан ұрпаққа жету қажеттілігін арттырады. Ертегінің тарихи тамыры терең және тәрбиелік мәні зор.

15. Ертегідегі достық пен қайырымдылық
Кейіпкерлер бір-бірінің қателіктерін түсіністікпен қабылдап, кешіреді. Бұл достықтың, мейірімділік пен құрметтің негізі ретінде балаларға маңызды адамгершілік сабақ береді. 2. Ерекше мейірімділік пен сенім арқылы олар қиын жағдайларға бірге күресуді үйренеді, бұл өзара көмек пен достықтың күштілігін көрсетеді.
16. Ертегі желісі бойынша мультфильмдер

Ертегілер көптеген мультфильмдердің негізі болып табылады. Олар әр балаға қызықты оқиғаларды және көркем кейіпкерлерді ұсынады. Мультфильм әлемі ертегі сюжеттерін жаңаша баяндау арқылы балалардың қиялын дамытып, олардың эмоциялық қабылдауын арттырады. Сонымен қатар, мультфильмдерде берілген ертегі желілері балаларға түсінікті әрі қызықты тіл арқылы маңызды тәрбиелік мәндерге жетелейді. Осындай туындылар балалар өмірін байытады және олардың шығармашылық бастауларын оятады.

17. Ертегіден алынатын пайдалы сабақтар

Кешірімді болу әр баланың үйренуі тиіс маңызды мінез-құлық қасиетіне жатады. Ертегілер арасында көрініс табатын ренішті ұмытып, достықты сақтауды насихаттау балалардың жүрегіне мейірімділік пен сабырлылықты сіңіреді. Сонымен бірге, жауапкершілік пен қонақжайлық сияқты құндылықтар бұл ертегілер арқылы өмірде қалай құрметпен қарым-қатынас жасау керектігін үйретеді. Мұндай қасиеттер күнделікті өмірде балалардың өзара түсіністігін арттырып, қоғамда дұрыс әрекет етуге жол ашады.

18. Үш аю кейіпкерлерінің бейнелері

'Үш аю' ертегісіндегі кейіпкерлер әрқайсысы ерекше мінезге ие және маңызды мағынаға толы. Бұл бейнелер балаларға түрлі жағдайлардағы әр түрлі адам қасиеттерін танытады. Мысалы, үлкен аю мейірімділік пен қамқорлықты, орташа аю жауапкершілікті, ал кішкентай аю балалық бұйымшылдықты көрсетеді. Олардың арасындағы қарым-қатынас балаға отбасындағы байланыс пен өзара құрметтің маңыздылығын түсінуге көмектеседі. Мұндай кейіпкерлер балалардың мінез-құлықтарын қалыптастыруда маңызды үлгі болып табылады.

19. Ертегі әлеміне саяхат жасаған бала

Ертегі әлеміне енген бала қиялының қанатында жаңа оқиғалар мен кейіпкерлермен танысады, бұл оның шығармашылық қабілеттерін арттырады. Қиял арқылы бала өз жан дүниесін байытады, сонымен қатар, ойлау шекарасын кеңейтеді.

Әңгімелердің қызықты әрі қуанышты болуы балалардың ойлау және қиялдау қабілеттерін жетілдіреді. Бұл оларға жаңа тәжірибелер алуға, өмірлік қиындықтарды жеңуге және достық қатынастарды дамытуға септігін тигізеді.

20. Үш аю ертегісінің маңызы

'Үш аю' ертегісі баланың рухани дамуына зор үлес қосады. Ол балаларға ізгілік, достық пен мейірімділіктің қадірін үйретеді. Бұл ертегі тәрбие мен ынтымақтастықтың үлгісі ретінде мектеп жасындағы балалар үшін қажетті алғашқы әдебиет болып табылады, олардың адами қасиеттерін қалыптастыруда маңызды рөл атқарады.

Дереккөздер

Н. В. Иванов, "Русские народные сказки в педагогике," Москва: Просвещение, 2010.

Е. М. Крылова, "Влияние сказок на воспитание детей," Санкт-Петербург: Детская литература, 2015.

А. С. Петров, "Мифология и народные традиции в культуре," Казань: Казанский университет, 2018.

В. П. Соколова, "Роль семейных образов в народных сказках," Екатеринбург: УрФУ, 2020.

М. А. Калинина, "Этические уроки в детских сказках," Новосибирск: Наука, 2017.

Карпов, В.И. Детская литература и воспитание: Учебное пособие. – М.: Просвещение, 2018.

Иванова, Е.А. Психология детского восприятия сказок // Вестник педагогики. – 2020. – №3.

Семёнова, Н.В. Роль сказок в развитии творчества у детей // Современное образование. – 2019. – №5.

Петров, А.С. Воспитательное значение русских народных сказок // Литература и воспитание. – 2021. – №2.