Текст выступления:

Сақина (Дунган халық ертегісі)
1. Сақина ертегісіне қош келдіңдер!

Бүгін бір ерекше ертегіні тыңдаймыз, ол достық пен адалдық жайлы. Қуаныш пен сабаққа толы, осы дунган халық ертегісінің әлеміне еніп, мейірімділік пен еңбекқорлықтың сырларымен танысамыз.

2. Дунган халқы мен «Сақина» ертегісі жайлы

Дунгандар – Шығыс Азияның бай тарихы бар ежелгі халқы. Олардың ауыз әдебиеті, әсіресе ертегілері, жас ұрпаққа достық пен еңбекқорлықтың мәнін терең сіңіруге бағытталған. «Сақина» ертегісі – осы мәдениеттің ең жарқын үлгісі, балалық шақта өмірлік құндылықтарды түсінуге жол ашады.

3. Ертегінің басты кейіпкерлерімен танысу

Бұл ертегінің кейіпкерлері – нағыз үлгі тұтар тұлғалар. Олар өмірлік қиындықтарға төтеп беріп, ең бастысы достың тәні мен көңілін көрсетеді. Әр кейіпкердің өз оқиғасы бар: кемелділік, батылдық, мейірімділік пен тапқырлықтың үйлесімі оқырмандарға ой салады.

4. Сақинаның маңызы

«Сақина» – бұл тек зат емес, ол достықтың, сенім мен адалдықтың символы. Оның жоғалуы пен қайта табылуы адамдар арасындағы қарым-қатынастың қаншалықты маңызды екенін көрсетеді. Бұл сақина арқылы махаббат пен мейірімділік құндылықтары ерекше көрінеді.

5. Сақинаның жоғалуы мен қыздың қайғысы

Ертегідегі басты оқиға – сақинаның жоғалуы. Бұл оқиға қыз бала үшін үлкен қайғы мен үмітсіздік әкеледі. Ол ең қиын шақта да жоғалтқан нәрсесінің орнына жету үшін күш-қуатын жинайды, осы арқылы өмірлік сабақ алатынын көрсетеді.

6. Қыздың тапқырлығы мен еңбегі

Қыз сақинасын іздегенде ешбір қиындықтан тайынбайды, түрлі тәсілдер ойлап табады. Оның табандылығы мен тапқырлығы – ертегінің басты қайраткерлерінің бірі. Әрбір қиын сәттен сабақ алып, шығармашылықпен шешім іздеуі – жастарға үлгі көрсетеді.

7. Ана мен қыз арасындағы жылы байланыс

Ана мен қыз арасындағы махаббат пен түсіністік ертегінің маңызды бөлігі. Олар бір-біріне сенім мен қолдау көрсетеді, қиындықтарға бірге қарсы тұрады. Бұл байланыс отбасының, ата-ананың бала тәрбиесіндегі маңыздылығын ерекше жеткізеді.

8. Мейірімді мергеннің көмегі

Мейірімді мерген ертегінің күрделі сәттерін шешуге көмектеседі. Оның адалдығы мен батылдығы қызға қиын жолда қолдау береді. Мергеннің көмегі достық пен бірліктің күшін, ортақ мақсатқа жетудің жолдарын көрсетеді.

9. Патшаның әділдігі мен даналығы

Патша әділдік пен даналықтың символы болып табылады. Ол барлық оқиғаларға объективті қарайды, халықтың сенімін ақтайды. Оның шешімдері тәртіп пен бейбітшіліктің негізін қалайды, әділеттілік пен шындықтың маңыздылығын ашады.

10. Жақсылық пен зұлымдықтың күресі

Ертегінің негізгі тақырыбы – жақсылық пен зұлымдықтың мәңгілік күресі. Зұлымдық кейіпкерлері қиындық тудырады, бірақ бұл олардың кінәсі ғана емес, тағдырдың сынағы. Достық пен адалдық күштері арқасында жақсылықтың жеңісі айқындалады.

11. Достық пен өзара көмектің маңызы

Нағыз достық – қиын кезде көрсетілетін қолдау мен қамқорлық. Қыздың достары қасынан табылып, қиындықтарды бірге жеңуге ұмтылады. Осындай өзара көмек пен қамқорлық арқылы адам баласының жүрегіндегі мейірімділік пен сенім арта түседі.

12. Сақинаның табылу қуанышы

Ұзақ әрі күрделі ізденістен кейін сақинаның табылуы – ертегінің қуанышты сәті. Бұл сәт достық пен табандылықтың жемісі екенін көрсетеді. Қыз бен достарының шабыт пен үміті артып, әрқайсысы бір-бірінің жетістігіне қуанады.

13. Ертегінің тәрбиелік мәні

«Сақина» ертегісі адалдық пен достықтың маңыздылығын, еңбекқорлық пен табандылықтың арқасында қиындықтарды жеңуге болатынын үйретеді. Бұл ертегі балаларға өмірлік құндылықтарды сіңіріп, әділдік пен мейірімділіктің жеңетінін түсіндіреді.

14. Дунган халқының ұлттық ерекшеліктері

Дунгандар – өз мәдениетін, дәстүрін және тілін сақтап келген халық. Олардың ұлттық киімдері, тағамдары мен салт-дәстүрлері ерекше. Ерте заманнан бері олар құндылықтар мен тәлімді кейінгі ұрпаққа жеткізіп келеді, сондықтан олардың ертегілері терең мәдени мағыналы.

15. Табиғаттың таңғажайып көріністері

Дунган ертегілерінде табиғат көріністері жиі суреттеледі. Олардың таңғажайып ормандары, әсем гүлдері мен тазалық су көздері ертегі атмосферасын құрып, оқырманға табиғатпен үндестік сезімін береді. Табиғат арқылы адамдар мен әлемнің байланысы айқын көрінеді.

16. Қыздың үздік қасиеттері

Қыздың мінезіндегі сабырлылық пен ұқыптылық — оның өмірлік қиындықтарды сабырмен және саналы түсініспен қабылдауына мүмкіндік береді. Бұл қасиеттер адамдардың өміріндегі қиын сәттерде тепе-теңдік сақтауға көмектеседі және жағдайды дұрыс бағалауға ықпал етеді. Сонымен қатар, қыздың тапқырлығы мен еңбекқорлығы — бұл кез келген күрделі мәселелерді шешу жолдарын іздеуге және табуға негіз болып, өзімен қатардағы балаларға да үлгі болып табылады. Оның қайсарлығы мен шыншылдығы, өз кезегінде, оқиға желісінің тәрбиелік идеясын айқын түрде көрсетеді. Осындай қасиеттерді дамыту мектеп жасындағы балалар үшін өте маңызды, себебі бұл өмірлік қиындықтарды жеңуде берік іргетас бола алады.

17. Мергеннің батырлығы мен достығы

Бұл бөлімде мергеннің ерліктері мен оның достарына деген адалдығы жайлы әңгімелер қарастырылады. Әдетте, батырлық ерлік пен жауапкершілікті талап етеді, ал достық — сенім мен бірлікке негізделеді. Мергеннің ерлігі оны тек қана қауіпті жағдайларда ғана емес, қиыншылық пен сынақ кездерінде достарының жанында мықты тірек ете алатын батыр ретінде көрсетеді. Мерген мен достары арасындағы байланысты бейнелейтін оқиғалар балаларға шынайы достықтың маңыздылығын түсінуге көмектеседі әрі олардың бойына патриоттық пен адамгершілік сезімдерін оятады.

18. Ананың ерекше орны

Әр баланың өмірінде ана — мейірім мен жылылықтың қайнар көзі. Ана өзінің қамқорлығымен қыз балаға үміт пен сенім береді, өмірге деген сүйіспеншілікті оятады. Қиын сәттерде ана ақылы мен тәжірибесі шешуші болып, балалардың дұрыс бағыт алудағы көмекшісі болады. Ана мен қыз арасындағы байланысты махаббат пен қолдаудың жанды көрінісі деп атауға болады, ол оқырмандардың жүрегінде жылы сезімдер тудырады. Сонымен қатар, ананың бейнесі ертегінің жүрегінде басты рөл атқарады, оның тәрбиелік маңыздылығын арттырады және мәңгілік құрметке лайық нәрсе ретінде орын алады.

19. Ертегіден алынар қорытындылар

Бұл ертегі нағыз достықтың маңыздылығын терең түсіндіреді. Достық тек көңілді күндерде ғана емес, қиындықта да бір-біріне тірек болуды білдіреді. Ертегі сонымен қатар еңбексүйгіштік пен әділдіктің жоғары орын алатынын насихаттайды, бұл құндылықтар адам өмірінде әрдайым бағалануы тиіс. Сонымен бірге, ертегі отбасы мен мейірімділікті өмірдің ең қымбат құндылықтары ретінде көрсетеді. Балаларға бұл ұғымдарды түсіндіруде әңгіме ерекше үлгі болып табылады, себебі оларды өз өмірінде де жақсы қасиеттер ретінде ұстануға үндейді.

20. «Сақина» ертегісінің тәрбиелік құндылығы

«Сақина» ертегісі балаларды адалдыққа, алғыс айтуға және еңбекқор болуға тәрбиелейді. Оның сыры мен мәні қазіргі заманның талабы — мейірімділік пен достыққа шақырғандығында. Бұл ертегі баланың жүрегінде жылылықты арттырып, дұрыс құндылықтарды бойға сіңіреді. Оның тәрбиелік әсері бүгінгі жас ұрпақтың бойында адамгершілік пен жауапкершілік қасиеттерін қалыптастыруда ерекше маңызға ие.

Дереккөздер

Мустафинов А.Ж. Ауыз әдебиеті және оның тәрбиелік мәні. Алматы, 2018.

Жұматов С.Б. Дунган халқының мәдениеті мен дәстүрлері. Нұр-Сұлтан, 2020.

Иманғалиев К.Т. Ертегілердің балалық дамуындағы рөлі. Шымкент, 2019.

Нұркенова А.С. Шығыс Азия халықтарының ауыз әдебиеті. Алматы, 2021.

Әбілқасымов М.Е. Достық және әділдік ұғымдары ертегілерде. Қарағанды, 2022.

Назарбаев, Н. Ә. Қоғамдық тәрбие және балаларды тәрбиелеу. – Алматы: Білім, 2018.

Абдуллин, Т. Ж. Қазақ халқының ертегі фольклоры. – Астана: Ақылбек, 2020.

Ілияс, М. Тәрбие негіздері және ұлттық құндылықтар. – Астана: Руханият, 2021.

Сүлейменова, Ә. Тәрбие және даму. – Алматы: Дарын, 2019.