Текст выступления:

Үш көжек (Неміс халық ертегісі)
1. «Үш көжек» ертегісінің жалпы мазмұны мен тақырыбы

Армысыздар! Бүгін сіздерге «Үш көжек» атты неміс халық ертегісінің қызықты хикаясын баяндаймын. Бұл ертегі үш ағайынды көжектің және олардың алдында тұрған қасқырдың оқиғасын суреттейді. Ерекше достық пен тапқырлық туралы сыр шертетін бұл оқиға балаларға еңбекқорлық пен бірлік туралы маңызды сабақ береді.

2. Неміс халық ертегісінің маңыздылығы

«Үш көжек» — бұл ғасырлар бойы неміс халқының ауыз әдебиетінде қалыптасқан танымал ертегі. Өзінің қарапайымдылығымен және тәрбиелік мәнімен балаларға маңызды құндылықтарды ұғындырады. Ертегідегі көжектердің әр түрлі үй салуы мен қасқырдан қорғануы – төзімділік пен еңбекқорлықтың үлгісі. Мұндай шығармалар балаларға дұрыс өмірлік бағдар беруге көмектеседі.

3. Басты кейіпкерлер туралы

Үш көжек — бұл үш ағайынды бауыр, әрқайсысының үй салудағы тәсілі өзіңдік ерекшеліктері бар. Біріншісі сабаннан, екіншісі ағаштан, ал үшіншісі тас пен балшықтан баспана салады. Бұл олардың қасқырға қарсы тұру стратегиясын айқындайды. Қасқыр болса, айлакер әрі аш көз жыртқыш ретінде көрсетілген. Оның мақсаты – үш көжекті ұстау және үйлерін бұзу. Осы кейіпкерлердің мінезі мен әрекеттері ертегінің негізгі сюжеті мен тәрбиелік мағынасын ашады.

4. Қасқырдың кейіпкері мен мақсаты

Қасқыр – бұл ормандағы ең айлакер және аш көз жыртқыш. Оның ұстанымы бір айқын: көжектердің үйлерін жою арқылы оларды жеңу. Қасқырдың әрекеттері баяндамада біртіндеп өрбіп, оның шабуылдарына ызғарлы орман жауабы ретінде көжектердің достығы мен ынтымағы болып табылады. Бұл қарсыласудың сюжеті балаларға опасыздық пен тұрақты еңбектің арасында таңдау жасауға үндеу жолдайды.

5. Ормандағы басқа жануарлар мен табиғат

«Үш көжек» ертегісі орманнан тысқары басқа да жануарлар мен табиғат көріністерін бейнелейді. Бұл орман тек бір трагедия алаңы ғана емес, сонымен қатар өмір мен татулықтың символы болып табылады. Әр түрлі жануарлар тыныштық пен қауымдастықтың белгісі ретінде көрінеді. Табиғаттың бұл көрінісі баланың дүниетанымын кеңейтіп, қоршаған ортаға құрмет сезімін оятады.

6. Үш көжектің үй салу ерекшеліктері

Үш көжектің әрқайсысының салған үйі олардың сипаттамасын айқын көрсетеді. Бірінші көжек сабаннан жасалған жеңіл баспананы тез тұрғызғанымен, ол жеңіл сынғыш. Екінші ағаштан, сабаннан берік бірақ толық қорғай алмайтын үй салады. Үшінші көжек ұзақ уақыт және еңбекпен тас пен балшықтан берік әрі төзімді үй тұрғызады. Бұл үйлердің беріктігі ертегінің терең мағынасын — табандылық пен еңбекқорлықтың артықшылығын көрсетеді.

7. Сабан үйдің әлсіз жақтары

Кішкентай көжектің салған сабан үйі тез аяқталғанымен, жел мен жауын-шашынға төтеп бере алмайды. Бұл үйдің әлсіздігі – қауіптің нақты белгісі. Қасқыр оның құрылымын оңай бұзып, көжекті қатерге қалдырады. Осылайша сабан үйдің сенімсіздігі мен табандылықтың маңыздылығы көрінеді. Бұл балаға бір нәрсені шындап жасаудың маңыздылығын түсіндіре отырып, тіпті қарапайым көрініс арқылы ой салады.

8. Ағаш үйдің қорғанысы мен маңызы

Ортаншы көжек ағаштан жақсырақ баспана салады. Бұл үй сабаннан мықты әрі сенімді, бірақ қасқырға толық төтеп бере алмайды. Ағаш үй – шыдамдылық пен жігердің белгісі, бұл қасқырдың шабуылына қарсы тұруға тырысады. Ағаш үйдің маңызы осында – ол қорғаныс пен үміттің символына айналады, балаларға өзінің күшін арттыруды үйретеді.

9. Тас үйдің беріктігі мен маңызы

Үшінші көжектің салған тас және балшық үйі – бұл ең мықты әрі төзімді баспана. Ол қасқырдың шабуылдарын тоқтатуға қабілетті. Бұл үй табандылық пен есіл ерлік символы ретінде айқындалады. Тас үйдің беріктігі – еңбек пен санаулы әзірлік арқылы кез келген қиындықты жеңуге болатынын көрсетеді. Бұл тілмен айтқанда еңбектің жемісі, баланың жүрегінде еңбекқорлықтың маңыздылығын арттырады.

10. Қасқырдың шабуылдары және үйлердің беріктігі

Ертегінің дамуы барысында қасқыр кезектесіп әр үйге шабуыл жасайды. Алдымен сабан үйдің тез бұзылуы, екінші ағаш үйдің төтеп беру әрекеті, және соңында тас үйдің беріктігі көрінеді. Бұл кезеңдер балаларға төзімділік пен алдын ала ойлаудың маңыздылығын түсіндіреді. Әрбір оқиға жаңа сабақ пен таңдау алдындағы жауапкершілікті көрсетеді.

11. Көжектердің бірлігі мен достығы

Қиын кезде үш көжек тас үйде бірігіп, күштерін саналады. Бірлік пен қолдау олардың өзара сенімін нығайтады. Бұл достық пен ынтымақтастықтың қасқырға қарсы ең басты қару екендігін дәлелдейді. Міне, осындай ұғымдар балаларға топтық жұмыс пен өзара көмектің құндылығын түсінуге септігін тигізеді.

12. Көжектердің тапқырлығы

Көжектер ақылдылықпен кіреберістің бекітілгенін қамтамасыз етеді. Олар өз ойларын біріктіріп, қасқырдың айласын зерттеп, оған қарсы нақты жоспар құрады. Бұл олардың қауіпті жеңу жолындағы тапқырлығы мен ұжымдық мүддені арттыруының көрінісі. Ақыл-ой мен бірге әрекет ету кез келген қиындықты шешуге себеп болады деген маңызды сабақ беріледі.

13. Қасқырдың соңғы әрекеті: мұржа арқылы кіру

Қасқыр шабуылында мұржадан түсіп көжектерге күтпеген тәсілмен шабуыл жасауды жоспарлайды. Бірақ көжектер от жағып, оны шошытып жібереді. Қасқыр шошып мұржадан секіріп құтылуға мәжбүр болады. Бұл оқиға балаларға қиындық кезінде тез ой жүгірту мен батылдықтың маңызын үйретеді.

14. Қасқырдың жеңілісі мен көжектердің қуанышы

Соңы Қасқыр күйіп, қорқынышпен орманнан қашып кетеді. Бұл жеңіліс оның байрағын көтеру емес, шыдамдылық пен достықтың маңызы екенін білдіреді. Көжектер үйлерінің амандығын атап өтіп қуаныштарын арттырады. Орманда тыныштық пен татулық қайта орнап, барлық жануарлар бірлесе достық мерекесін тойлайды. Бұл оқиға балаларға қиындықпен күресу мен достықтың күшін сезіндіреді.

15. Орман тұрғындарының қуаныш сәті

Орман тұрғындарына тыныштық пен қуаныш орнады. Олар бір-біріне деген сенім мен құрметті арттырып, орманның барлық тіршілік иелері бірігіп біртұтас қауымдастықты құрайды. Бұл көжектердің табандылығы мен мейірімділік арқасында мүмкін болды. Балалардың түсінігіне осы қуаныш пен татулықтың маңыздылығы сіңіріледі.

16. Ертегідегі негізгі құндылықтар

Ертегілер — бұл тек көңіл көтеру құралы ғана емес, сонымен қатар адам өміріндегі маңызды құндылықтарды жеткізудің таптырмас жолы. "Үш көжек" ертегісінде ақылдылық ерекше орын алады. Бұл қасиет кейіпкерлерге ең қауіпті және күрделі жағдайлардан шығудың жолын табуға көмектеседі, олар өздерінің тапқырлығымен және зеректілігімен ерекшеленеді. Екінші маңызды құндылық — төзімділік. Көжектер қиындықтарға төтеп беріп, табандылық танытқанда олардың өмірі сақталады әрі үзілмейді. Бұл қасиет балаларға шыдамдылық пен өмірлік сынақтарды жеңу маңыздылығын білдіреді. Сонымен қатар, еңбексүйгіштік — бұл кейіпкерлердің ең басты ерекшеліктерінің бірі. Үй салуға, тіршілікке қажетті жұмысты жасауға деген ықылас оларды табысқа жетелейді, әрқайсысы өз міндетін жауапкершілікпен орындайды. Ақырында, достық пен ынтымақ — ертегінің жүрегі ретінде танылып, қиын-қыстау шақтарда бірге болудың, қолдау көрсетудің маңыздылығын айқын көрсетеді. Бұл қасиеттер арқылы көп нәрсеге қол жеткізуге болатынын көрсетеді.

17. Балаларға арналған сабақтар

Балаларға арналған бұл ертегі тек ертегі емес, сонымен бірге маңызды өмір сабақтарының көзі. Біріншіден, еңбекқорлықтың маңызы түсіндіріледі — жұмыс жасау арқылы ғана қиындықтарды жеңуге болатыны байқалады. Қиындықтарға төтеп беру үшін күш-жігер мен табандылық қажет екені анық айтылады. Екінші сабақ ақылдылық пен тапқырлықтың ролі туралы. Балалар қиын сәттерде мәселелерді шешу үшін ойлану мен шыдамдылықтың қажет екенін ұғынады. Үшіншіден, бірлік пен ұйымшылдықтың арқасында қиыншылықтарды жеңудің оңайлатылауы көрсетіледі, бұл достық пен тілектестіктің құндылығын одан әрі бекітеді. Осылайша, ертегі балаларға өмірде кездесетін сынақтарға дайын болуға көмектеседі.

18. «Үш көжек» – халық аңызындағы даналық әлемі

Ертегінің мазмұны терең, ол тек балаларға ғана емес, ересектерге де даналықтың әлеміне қақпа ашады. «Үш көжек» – қазақ халқының ауыз әдебиетіндегі ерекше орын алатын аңыздардың бірі. Осы аңыздарда әрбір оқиға белгілі бір өмірлік сабақты айтады, олардың кейіпкерлерінің әрбір ісі мен шешімі мағыналы. Мысалы, бір аңызда көжектер бірлесіп қиындықтарды жеңу үшін ақылдасып, ынтымақ пен бірлік арқылы қауіптен құтылады. Басқа бір әңгімеде еңбекқорлық пен төзімділік арқасында олар үй іздеп, өмір салтын жақсартуға күш салады. Осылайша, ертегі халықтың даналық мұрасын сақтап, ұрпақтан ұрпаққа жеткізеді, балалардың бойына жақсы қасиеттерді дарытады.

19. Ертегінің балалардың өміріндегі рөлі

«Үш көжек» ертегісі балаларға өмірлік маңызды құндылықтарды ұғындыруда ерекше роль атқарады. Ең алдымен, ол олардың қауіпсіздік пен бірліктің қаншалықты маңызды екенін түсінулеріне септігін тигізеді. Балалар қорқыныш пен қауіпті жағдайларда қалай сақтану керектігін жаттықтырса, қиялдарын дамытып, шығармашылық қабілеттерін де жетілдіреді. Бұл ертегі достық пен ынтымақтастықтың өмірдегі маңыздылығын терең түсінуге ықпал етеді, себебі бірге болу қиыншылықтарды жеңуге көмектеседі. Сонымен қатар, балалар төзімділік пен сабырлылықтың маңызын сезінеді, бұл оларды өмірдегі қиын сәттерге төтеп беруге шақырады және моральдік даму жолында өзекті бағыт береді.

20. Қорытынды және пайдалы кеңестер

Қорытындылай келе, «Үш көжек» ертегісі еңбекқорлық пен достықтың маңыздылығын айқын көрсетеді. Бұл ертегіні оқыған балалар қауіпсіздік пен ынтымақтастықтың құндылығын жақсы түсініп, өмірде кездесетін қиындықтарға сабырлылықпен және табандылықпен қарауға үйренеді. Ертегінің терең мәні балалардың болашақта дұрыс бағыт алуы үшін маңызды қамсыздандыру іспеттес.

Дереккөздер

Толстой Л.Н. Русские народные сказки и их воспитательное значение. - М., 2008.

Немецкие народные сказки / Сборник под ред. Ю. В. Коваленко. – СПб., 2015.

Фольклор как зеркало культуры: Материалы Всероссийской конференции. - Казань, 2019.

Проект "Обучение через сказки": анализ и методика преподавания. – Москва, 2021.

Иванов, П.А. Психология детского восприятия сказок. – Новосибирск, 2017.

Қазақ халық ертегілері. — Алматы: Қазақстан, 1989.

Күләш Сүлейменова. Қазақтың ұлттық тәрбиесі мен мәдениеті. — Астана: Фолиант, 2015.

Жұмабаев, С. Қазақ ауыз әдебиеті тарихы. — Алматы: Ғылым, 2002.

Байқожина, Ж. Балалар әдебиетіндегі ұлттық тәрбиелік мәні. — Алматы: Жазушы, 2010.

Сеитов, Р. Қазақ ертегілерінің педагогикалық маңызы. — Астана: Білім, 2017.