Текст выступления:

Қарлығаш пен дәуіт (Қазақ халық ертегісі)
1. Қарлығаш пен дәуіт ертегісіне қарай қадам

Балаларға арналған бұл ертегі әлеміне қош келдіңіздер! "Қарлығаш пен Дәуіт" - бұл ертегі мейірімділік пен достық жайлы сыр шертеді, бізді шытырман оқиғаларға жетелейді.

2. Ертегінің түп тамыры және неге маңызды?

Бұл ертегі — қазақтың ұрпағына мейірімділік, достық және әділдік деректерін жеткізетін халық шығармасы. Мұндай ертегілер балаларға жақсы және жаман іс-әрекеттердің арасындағы айырмашылықты түсінуге көмектеседі, олардың адамгершілік сипатын қалыптастырады. Ертегі - ұрпақтан-ұрпаққа көшкен даналықтың және мәдени құндылықтардың айнасы.

3. Ертегі кейіпкерлері: Қарлығаш пен Дәуіт

Ертегінің басты кейіпкерлері Қарлығаш және Дәуіт — мағыналы тұлғалар. Қарлығаш — тапқырлық пен еңбекқорлықтың символы, ол өзінің батылдығымен көзге түседі. Ал Дәуіт — ішкі дүниесі бай, мейірім мен қайрымдылыққа толы. Олар бірге қиындықтарды еңсере отырып, нағыз достықты көрсетеді.

4. Қарлығаштың сипаты

Қарлығаш — еңбексүйгіш және қашанда көмектесуге әзір құс. Оның тапқырлығы мен қайсарлығы қиын сәттерде айқын көрінеді. Ол достарына сенімді тірек болып, ешқашан қиындықтан қашпайды. Қарлығаштың батылдығы мен шешім қабылдау іскерлігі ертегі желісінде маңызды рөл атқарады.

5. Дәуіттің сипаты

Дәуіт сыртқыдан сәл қорқақ әрі толғанысты болып көрінгенімен, оның жүрегі мейірім мен тұрақтылыққа толы. Ол өзінің сезімталдығымен ерекшеленеді және достарына қамқорлық көрсетеді. Кейде ұялшақтық танытса да, ол сабырлы әрі жанашыр адам ретінде танылады.

6. Ертегінің басталуы

Ертегінің басында Қарлығаш пен Дәуіт кездесу арқылы достықтың алғашқы негізін қояды. Бұл кездесу ормандағы тыныштық пен қауіптің аралығында өтеді, және олар бірге болашақ шытырмандарға дайындық көрсетеді. Алғашқы сәттер олар үшін маңызды сабақтар мен түсініктерге толы.

7. Достықтың алғашқы қадамдары

Достықтың басталуы — сенім мен бір-біріне қолдау көрсету. Олар бірге жүріп, пікірлесіп, қиындықтарды бөліседі. Қарлығаш пен Дәуіт арасындағы байланыс жылдам нығайып, осы алғашқы бірге қадамдар ерекше қарым-қатынастың негізін қалайды. Бұл достық келешек шытырмандар үшін қажетті құрал болып табылады.

8. Бірге кездескен қиындық

Орман ішінде үлкен өрмекшінің алдында тұрған кезде Қарлығаш пен Дәуіт қауіпті ортақтастығы сезіліп, ынтымақтас ұсыныс жасайды. Бұл оқиға олардың бір-біріне деген сенімін арттырып, қиыншылықтарды бірге еңсеру керектігін айқын көрсетеді. Бірлік пен сенім — олардың басты қорғанышы болды.

9. Айла-шарғы мен тапқырлық

Бірінші: Қарлығаш өзінің ақыл-ойын іске қосып, өрмекшіні алдау стратегиясын ойлап табады, ал екінші: ол мен Дәуіт бірге әрекет етіп, қауіпті өз пайдасына шешеді. Дәуіт осындай жағдайда батылдық танытып, жоспарды іске асыруға бел байлайды. Осылайша, олардың ынтымақтастығы күрделі жағдайды тиімді жеңуге көмектеседі.

10. Қиын сәтте көмектесу

Бірінші: Қарлығаш күтпеген жерден сырқаттанып, әлсіз күйге түседі. Екінші: Дәуіт орман шөптерінен емдік дәрі тауып, оған қамқорлық көрсетеді, бұл қарлығаштың тез сауығып кетуіне септігін тигізеді. Үшінші: Бұл жағдай олардың бір-бірінің ауыр сәттерінде қолдау көрсету маңызды екенін ұғындыруға көмектеседі.

11. Шаттық пен қуанышты кездер

Ертегі барысында достар бірге қуаныш пен шаттықтың көптеген сәттерін бөліседі. Олар орманда бірге ән айтып, жаңа орындарды зерттеп, түрлі қызықты нәрселерді табады. Осы қуанышты сәттер олардың достығын нығайтып, олардың ортақ тарихын байыта түседі.

12. Достықтың жемісі

Қарлығаш пен Дәуіттің достығы орман тұрғындарына ынтымақ пен бірліктің үлгісіне айналды. Барлық жәндіктер бір-біріне көмек көрсетіп, өмірлерін жеңілдетуге талпынды. Бұл достықтың нәтижесінде орман тыныш әрі берекелі мекенге айналды, ал олардың арақатынастары табиғаттың барлық тұрғындары арасында сенім мен сыйластық негізін қалыптастырды.

13. Ертегі тәрбиелік маңызы

Бұл ертегі балаларға адалдық пен мейірімділіктің маңызды екенін үйретеді, себебі басты кейіпкерлердің мінез-кұлықтары осындай қасиеттерді көрсетеді. Батылдық пен достыққа толы оқиғалар жас ұрпақты жақсы мінез-құлыққа тәрбиелеуге бағытталған және олардың рухани дамуына септігін тигізеді.

14. Қорқыныш пен сенім

Дәуіт басында қорқақ болып байқалып, қоршаған ортадан қорқатыны оның сезімталдығын көрсетеді. Алайда, Қарлығаштың жылы сөздері мен қамқорлығы оның сенімін арттырып, батылдыққа жетелейді. Осы сенім арқасында ол қорқынышын жеңіп, шынайы достықтың маңыздылығын түсіне бастайды.

15. Ертегінің тілі мен стилі

Ертегі көмегімен балаларға қарапайым және түсінікті тілмен жеткізіледі. Керемет халықтық сөздерді пайдалану ертегіні басқаруды, түсінуді және есте сақтауды жеңілдетеді. Кейіпкерлер арасындағы көңілді диалогтар мен қызықты мысалдар балалардың назарын аударып, олардың оқуға деген ынтасын арттырады.

16. Балаларға беретін сабақтары

Қазақ ертегілері – бұл тек қызықты оқиғалар ғана емес, сонымен қатар адамгершілік құндылықтарды, өмірлік маңызды сабақтарды үйрететін мәдени мұра. Ертегілер балаларға бір-бірін құрметтеуді, достықты бағалауды және қиын сәттерде түсіністікпен қарауды үйретеді. Әсіресе, осындай қасиеттер олардың әлеуметтік қатынастарын нығайтып, достық және сенімге негізделген байланыстар қалыптастырады.

Сондай-ақ ертегілерде дау-жанжалдарды жылдам шешу, ренішті кешіріп, татуласудың маңызды рөлі ерекше көрсетіледі. Бұл – балалардың мінез-құлқын тәрбиелеуде пайдалы құрал. Мектеп жасындағы балаларға жақсы мінез-құлық үлгілерін көрсету және оларды қарым-қатынасқа үйрету қоғамның мейірімді және сыйластық орта құруына септігін тигізеді. Әлемнің көптеген халықтарының ертегілерінде де осындай құндылықтар бар, бұл – адамзаттың ортақ рухани мұрасы.

17. Бүгінгі күнмен байланысы

Өкінішке қарай, осы слайдта арнайы мәліметтер ұсынылмағаны байқалады. Десе де, ертегілердің бүгінгі күнмен байланысы өте маңызды. ХХІ ғасырда интернет пен технологиялардың дамуы қоғамдағы қарым-қатынасты өзгертеді, бірақ адамгершілік құндылықтар, достық пен мейірімділік өзгермейді. Ертегілерді оқыту – бұл балаларға осы құндылықтарды түсіндіріп, күнделікті өмірде қолданудың жолын көрсету тәсілі. Олар қазіргі заманның қиындықтарын жеңудің жолдарын табуға қабілетті, себебі адамгершілік негіздері уақыт өте өзгермейді және әрдайым өзекті болып қала береді.

18. Табиғатты аялау мен қоршаған ортаны қорғау

Бұл слайдта нақты мақалалар мәтіні келтірілмегенімен, бала тәрбиесінде табиғатты аялау және қоршаған ортаны қорғау маңызды тақырып екенін атап кету қажет. Қазақ халқының ертегілерінде табиғат пен адам арасындағы үйлесімділік туралы көп айтылған. Мысалы, көне аңыздарда орман, су, жан-жануарларға құрметпен қарау ұсынылады. Бұл – бүгінгі экология мәселелеріне де сабақ боларлық адамзат бірлігінің белгісі.

Балаларды табиғатқа жанашырлыққа үйрету – олардың болашақтағы жауапкершілігін қалыптастырады. Сонымен қатар, қоршаған ортаны қорғау бойынша мектепте және үйде бірлескен іс-шаралар балалардың табиғатпен өзара әрекетін жақсартуға септігін тигізеді. Егер балалар табиғатты сүйсе, оны қорғау жөніндегі түсініктерін тереңдете түседі.

19. Мейірімділік пен үлгі тұтарлық іс-әрекет

Адамгершіліктің ең басты бағыттарының бірі – мейірімділік пен бір-біріне көмек көрсету. «Қарлығаш пен дәуіт» атты ертегінің ықпалымен балалардың бойында осы қасиеттердің дамуы 100% деп бағалануы – үлкен қуаныш. Бұл ертегі мейірімділік пен адамдар арасындағы жылы қарым-қатынастың маңыздылығын көрсетеді.

Әлемдік педагогикада да ынтымақтастық пен мейірімділік тәрбие құндылықтары ретінде ерекше орын алады. Мейірімділік пен жауапкершілік балалардың психологиялық дамуына оң әсерін тигізеді. Қазақ халық ертегілерінің жинағы бұл қасиеттердің құндылығын ғасырлар бойы сақтап келеді, осылайша ұлттық тәрбиенің бөлігі ретінде қызмет етеді.

20. Достық пен мейірімділік – өмірдің негізі

«Қарлығаш пен дәуіт» ертегісі көмектесудің, достықтың және мейірімділіктің маңызын ерекше әдемі және түсінікті түрде ашады. Бұл маңызды құндылықтар балалардың өмірлік ұстанымдарына айналып, болашақта жақсы адам болып қалыптасуына ықпал етеді. Осы арқылы ертегілер балаларға тек қана оқу мен ойнау емес, өмірлік маңызды сабақтарды да береді, жол сілтейді.

Дереккөздер

Қазақ халық ертегілері: Мәтіндер мен талдаулар / Авторлар: Әбілқайыр С., Құсайынов Н. - Алматы, 2015

Мейірім мен достық туралы халықтық қазына. Қазақтың ауыз әдебиеті зерттеулері. - А.Қарабаев, 2018

Балалар әдебиеті мен оның тәрбиелік маңызы / Ш. Меңдібаева. - Нұр-Сұлтан, 2020

Ғалымдар көзқарасы: халық ертегілерінің психологиялық аспектілері / И.Жұмабеков. - Алматы, 2017

Орта Азия халықтарының ертегілері. Мәдениетаралық параллельдер. / Р. Сүлейменова. - Шымкент, 2019

Қазақ халық ертегілері жинағы. Алматы: Жазушы баспасы, 1984.

Абай Құнанбаев. Толық шығармалар жинағы. Алматы: Ғылым, 2000.

Насипхан Ә. Балаларға зориулған қазақ ертегілері. Алматы: Мектеп, 2015.

Педагогика ғылымдарының академиясы еңбектері. Мейірімділік тәрбиесі, 2010.

Экология және қоршаған ортаны қорғау мәселелері. Астанадағы ғылыми жинақ, 2019.